24 10 2014

Plezjozaury, Elasmozaury, Pliozaury.

Autor:

|

14 sierpnia 2013

|

Zmodyfikowany: 1 sierpnia 2014

|

Kategoria:

Plezjozaury, Elasmozaury, Pliozaury.


Plezjozaury (Plesiosauria).

Panowały w wodach naszej planety przez niemal 155 milionów lat. Bardzo różnorodne pod względem rozmiarów i ogólnego wyglądu. Plezjozaury występowały we wszystkich wodach Ziemi, w czasach wielkich zmian zakończonych równie wielkim wymieraniem.

Klasyfikacja.

  • Gromada: zauropsydy
  • Podgromada: diapsydy
  • Infragromada: Lepidozauromorfy
  • Nadrząd: zauropterygi
  • Rząd: plezjozaury

Plezjozaury (Plesiosauria).

Datowanie.

Te mezozoiczne gady morskie zamieszkiwały wody naszej planety 220 – 65 mln lat temu, od wczesnej jury lub nawet górnego triasu (retyk). Szczyt różnorodności plezjozaurów przypada na okres jurajski i trwał aż do wymierania kredowego. Były zwierzętami powszechnie występującymi we wszystkich ówczesnych akwenach.

Charakterystyka.

Typowy przedstawiciel plezjozaurów miał szerokie ciało i krótki ogon. Zamiast kończyn posiadał 4 duże płetwy ulokowane po bokach krępego tułowia. Przypuszczalnie wyewoluowały z notozaurów (Nothosauria), których ciała przypominały bardziej współczesne krokodyle.

Elasmozaury (Elasmosaurus) posiadały długie szyje.

Długie szyje – Elasmozaury.

Najważniejsze typy plezjozaurów odróżnia się przede wszystkim po wielkości i kształcie głowy oraz długości szyi. Przedstawiciele rzędu z rodziny CryptoclididaePlesiosauridae i Elasmozaurów (Elasmosauridae) charakteryzowały się długimi szyjami i, prawdopodobnie, przebywały na dnie płytkich zbiorników wodnych.

Pliozaury (Pliosaurus) miały krótkie szyje i czasami polowały na swych długoszyich współbraci z rodziny elasmozaurów.

Krótkie szyje – Pliozaury.

Większość pliozaurów (Pliosauridae) i romaleozaurów (Rhomaleosauridae) miała natomiast krótsze szyje i duże, wydłużone głowy, co sugeruje, że przebywały w wodach głębszych. Duże płetwy służyły do napędzania całego ciała, bowiem zwierzęta poruszały nimi jak wiosłami.

Raczej nie posiadały płetw ogonowych, a sam ogon był wykorzystywany do utrzymania kierunku płynięcia. Pod tym względem różnią się znaczenie od ichtiozaurów (Ichthyosauria) i mozazaurów (Mosasauridae).

Sposób pływania plezjozaurów można porównać do pływania pingwinów i żółwi.

Liopleurodon należący do pliozaurów mógł osiągać nawet 10 metrów długości.

Najmniejsze gatunki osiągały ok. 2 m długości, natomiast największe dochodziły do 15 m, a nawet więcej – Liopleurodon mógł mierzyć ok. 10 metrów (wcześniej błędnie szacowano jego długość na 18-25 metrów).

Ichtiozaury późnego triasu (np. szastazaur (Shastasaurus)) przekraczały te rozmiary, osiągając ok. 21 m długości, współcześnie żyją zwierzęta dłuższe do plezjozaurów, np. kaszalot (Physeter macrocephalus) i, przede wszystkim, płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) – największe żyjące zwierzę na świecie, osiągające długość 34 metrów.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Tryb życia.

Prowadziły drapieżny tryb życia. Uważa się, że były drapieżnikami oportunistycznymi, a ich zęby skutecznie chwytały małe ofiary o delikatnym szkielecie, zwłaszcza ryby, choć istotnym elementem diety stawały się twarde i mocno zbudowane głowonogi.

Podczas polowania polegały na wzroku i węchu, a szczęki były na tyle silne, że mogły przegryźć na pół ryby kostnoszkieletowe rozprzestrzeniające się w jurze, co pozwala przypuszczać, że plezjozaury polowały również na nie. Badania wykazują, że niektóre z plezjozaurów polowały na dnie akwenów, działając jak odkurzacz.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Jajorodność czy żyworodność?

Istnieje teoria głosząca, że mniejsze z tych pływających gadów wychodziły na brzeg, aby złożyć jaja, podobnie jak czyni to dzisiaj żółw skórzasty (Dermochelys coriacea), jednak okazało się, że plezjozaury były zwierzętami żyworodnymi, podobnie jak ichtiozaury. Prawdopodobnie samice rodziły jedno młode i opiekowały się nim jak współczesne wieloryby.

Elasmosaurus platyurus posiadał szyję składająca się z 70 kręgów. Dla przypomnienia – żyrafa ma tyle samo kręgów co my, czyli 7.

Pływanie.

Co ciekawe, żadne żyjące zwierzę morskie nie jest przystosowane w taki sposób do pływania, jak plezjozaury, które pływały przy użyciu 4 płetw. Żółwie morskie poruszają się pod wodą przy użyciu wyłącznie 2 przednich płetw. Tak zaawansowane przystosowanie do życia wodnego rodzi wiele spekulacji dotyczących stylu pływania tych potężnych gadów.

Gatunki krótkoszyje – pliozaury (np. Liopleurodon) mogły być szybkimi pływakami, natomiast osobniki o długich szyjach mogły być bardziej zwrotne od pliozaurów, ale powolniejsze od nich.

Elasmozaury osiągały długość do 14 metrów.

Gastrolity.

W jamach brzusznych odkryto również gastrolity – kamienie żołądkowe rozcierające pokarm lub działające jak obciążenie ułatwiające zanurzenie, jednak – ze względu na stosunkowo niewielką masę kamieni – wydają się one niewystarczające, aby miały wpływ na pływalność plezjozaurów.

Pierwsze elementy szkieletu plezjozaura odkryto już w XVII wieku.

Odkrycie.

Pierwsze elementy szkieletu plezjozaura odkryto już w XVII wieku i są to jedne z pierwszych odkrytych skamieniałości wymarłych gadów. W 1605 r. Richard Verstegen z Antwerpii opisał znalezione szczątki jako rybie. W swej książce Edward Lhuyd, w 1699 r. zawarł wizerunki kręgów plezjozaura i ponownie uznano je za kręgi rybie. Inni naturaliści wieku XVII również dodali opis plezjozaura do swoich materiałów (m.in. John Woodward).

Dopiero wiele lat później dopuszczono do świadomości, że zwierzęta takie jak plezjozaury naprawdę istniały.

W 1719 roku William Stukeley opisał częściowy szkielet plezjozaura, który przekazał mu pradziadek Karola Darwina – Robert Waring Darwin. W XVII wieku liczba angielskich odkryć plezjozaurów gwałtownie wzrosła, choć znaleziska były mocno fragmentaryczne. Większość tych pływających gadów odkryto w wieku XIX, na morskich klifach Lyme Regis. Sir Richard Owen sam nazwał prawie 100 nowych gatunków. Mimo to, zwierzęta ty były słabo poznane. Ponadto, wiele z opisanych „nowości” okazywało się częściami odkrytych już plezjozaurów.

Predator X.

„Potwór z Aramberii”.

W 2002 roku ogłoszono istnienie „Potwora z Aramberii”, którego szczątki odkryto w 1982 roku w miejscowości Aramberii w meksykańskim stanie Nuevo Leon, który pierwotnie został sklasyfikowany jako dinozaur.

Z czasem okazało się jednak, że są to szczątki bardzo dużego plezjozaura, prawdopodobnie osiągającego 15 m długości. 2 lata później wykopano prawie nienaruszony szkielet niedojrzałego osobnika. Kości znalazł rybak z Wielkiej Brytanii w Bridgwater Bay. Osobnik mierzył 1,5 m długości i może być bliskim krewnym romaleozaurów. Prawdopodobnie jest to najlepiej zachowany szkielet plezjozaura, jaki do tej pory odkryto.

Plezjozaury (Plesiosauria) – szkielet w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.

Predator X.

W 2006 roku zespół amerykańskich badaczy odnalazł szkielet młodego 1,5 – metrowego plezjozaura na Wyspie Vega na Antarktydzie, a 2 lata później opisano skamieniałości nieopisanego dotychczas plezjozaura, którego nazwano Predator X, dzisiaj znanego jako Pliosaurus funkei, odnalezionego w Svalbardzie (norweska prowincja znajdująca się na Arktyce), a jego długość szacuje się na 12 m, natomiast siła uścisku szczęk mogła wynosić 149 kN (15 ton na cm2! – patrz zestawienie najsilniejszych szczęk – T. rex mity i fakty), czym dorównywał królowi oceanów megalodonowi.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Plezjozaury dziś?

Jednym z wytłumaczeń na widziane przez wiele osób wodne stwory jest możliwość przetrwania plezjozaurów do czasów współczesnych, jednak możliwość ta została definitywnie odrzucona przez środowisko naukowe, które uważa, że „potwory” typu Nessie to wymysł szukających sensacji ludzi, a osoby poszukujące racjonalnych powodów istnienia tych stworzeń określa się mianem pseudonaukowców.

Warto jednak wspomnieć, że odnalezienie żywych skamieniałości nie jest sensacją, wystarczy wspomnieć o rybie z rodzaju Latimeria czy ogromnych „stworach” z najgłębszych obszarów oceanów – kałamarnicy kolosalnej (Mesonychoteuthis hamiltoni), co daje spore pole do spekulacji na temat przetrwania potężnych gadów morskich.

Plezjozaury (Plesiosauria) – matka z młodym.

Plezjozaury w Japonii.

Ciało zwierzęcia morskiego z długą szyją i małą głową wyłowiono w sieciach japońskiej łodzi rybackiej, której właścicielem był Zuiyo Maru poławiający na wodach Nowej Zelandii w 1977 roku. Po tym wydarzeniu Japonię opanowała obsesja na punkcie plezjozaurów.

Elita japońskich biologów morskich zajęła się więc zbadaniem dziwnego zwierzęcia. Naukowcy doszli do wielu intrygujących wniosków: prof. Yoshinori Imaizumi z Narodowego Muzeum Przyrody i Nauki stwierdził: „Istota ta nie była rybą, wielorybem, ani żadnym innym ssakiem”.

Wielu naukowców upierało się, że są to szczątki rekina, ale prof. Toshio Kasuya oznajmił, że gdyby to był rekin, jego kręgosłup byłby krótszy, a szyja badanego zwierzęcia jest zbyt długa i spokojnie można wykluczyć teorię, jakoby zwierzęciem-zagadką okazała się ryba.

Zanim zwierzę zostało z powrotem wrzucone do morza, dokonano analizy tkanek. Dr Shigeru Kiura – biochemik z Uniwersytetu Tokio – oznajmił, że tkanka zawiera białka o nazwie elastodin – charakterystyczne tylko dla rekinów. Oznaczałoby to, że znaleziony stwór nie może być ani gadem, ani ssakiem.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Potwór z Loch Ness.

Choć kultowy już potwór z Loch Ness (Nessie) jest często opisywany jak plezjozaur, istnieje wiele argumentów temu zaprzeczających.

Jednym z największych powodów „przeciw” jest niska temperatura w jeziorze – woda jest zbyt zimna dla zmiennocieplnego zwierzęcia. Ponadto Loch Ness jest zbyt małe i zawiera niewystarczające ilości pożywienia, aby duże zwierzęta mogły przetrwać. Wiek jeziora również kłóci się z teorią o występowaniu w nim plezjozaurów, bowiem powstało ono 10 000 lat temu, podczas ostatniej epoki lodowcowej. Plezjozaury wymarły ponad 65 mln lat temu.

Zazwyczaj obserwowanym „potworem z Loch Ness” są fale, martwe obiekty pływające, gra świateł, inne zwierzęta (gatunek wydry mierzącej ok. 2 m długości, jesiotr, stada ptaków pływających z dala od brzegu – kaczki i ich młode) i… bujna wyobraźnia ludzi.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Szczegółowe dane i wymiary.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Wymiary.
  • Długość: 2 – 20 m
  • Masa: 10 – 20 ton i więcej
Występowanie.
  • Wszystkie akweny Ziemi
  • Datowanie: 220 – 65 mln lat temu
  • Okres: od górnego triasu (retyk) przez całą jurę, aż do końca okresu kredowego.

Plezjozaury (Plesiosauria).

Plezjozaury (Plesiosauria) – ciekawostki.

  • Nazwa tych pływających gadów to połączenie greckich słów plesios – „blisko/obok” i sauros – „jaszczur”.
  • Plezjozaury są jednymi z największych drapieżników morskich, jakie do tej pory odkryto.
  • Mimo drapieżnego usposobienia mogły stawać się łupem dla innych drapieżców. Świadczą o tym ślady ugryzień pozostawione przez rekina na płetwie jednego z gadów oraz szczątki znalezione w treści żołądkowej mozazaura (Mosasaurus).
  • Mimo, iż plezjozaury zostały znalezione na wszystkich kontynentach, w tym na Antarktydzie, niemal wszystkie odkryte skamieniałości pochodzą z formacji skalnej Oxford Clay (górna jura) w Anglii lub z okresów bliskich kredy, w formacji skalnej Niobrara w Kansas (USA).
  • Gdy w 2002 roku odkryto tzw. „Potwora z Aramberii” mierzącego ok. 15 m długości, media opublikowały przesadzone wymiary tego zwierzęcia głosząc, że znaleziony plezjozaur osiągał 25 m długości i ważył 150 ton, co sprawiłoby, że stałby się największym drapieżnikiem wszechczasów. Błąd ten utrwaliło główne medium brytyjskie – BBC – w cyklu seriali dokumentalnych „Wędrówki z Dinozaurami” (Walking with Dinosaurs), w którym przedwcześnie sklasyfikowano „Potwora z Aramberii” jako Liopleurodon ferox.

Plezjozaury (Plesiosauria) – rekonstrukcja.

Polecamy:

____________________

Zostań naszym fanem - nie gryziemy, naprawdę :) - Odwiedź Fanpage DinoAnimals





DinoAnimals.pl

Poleć artykuł

Podobne Artykuły

Przyczyny masowych wymierań
Masowe mniejsze wymierania gatunków.
Masowe wymierania gatunków – Wielka 5
Argyrozaur (Argyrosaurus superbus).
Odkryto największego dinozaura w historii?
Szonizaur (Shonisaurus).
Kamarazaur (Camarasaurus).
Mozazaury (Mosasauridae).
Oxalaia (Oxalaia quilombensis).
Gorgozaur (Gorgosaurus).
Utahraptor (Utahraptor ostrommaysi).
Turiazaur (Turiasaurus riodevensis).
Daspletozaur (Daspletosaurus).
Terizinozaur (Therizinosaurus cheloniformis).
Superzaur (Supersaurus), Ultrazaur (Ultrasauros).
Suchomim (Suchomimus).
Mamenchizaur (Mamenchisaurus).
Kronozaur (Kronosaurus).
Ichtiozaury (Ichthyosauria).
Dilofozaur (Dilophosaurus).
Allozaur (Allosaurus).

O Autorze

Redakcja DinoAnimals.pl

Wydawnictwo Dobre Ściągi - DobreSciagi.pl, DinoAnimals.pl, DinoAnimals.com, Zonka.pl

(5) Komentarze(y)

  1. Creepu
    23 kwietnia 2014 at 16:43

    wiec to jest nessie?

  2. Creepu
    1 sierpnia 2014 at 22:40

    Gratuluje błędu ze stawianiem przecinków podczas pisaniu o Nessie :) Jeśli uważacie, że wasze artykuły są The Best, to przeczytajcie je jeszcze raz :) Jeżeli w ogóle umiecie znaleźć błędy w swoich "przewspaniałych artykułach" :P Wiecie zapewne (a raczej na pewno) że błędów nie wolno stawiać. Jakby co, ten komentarz nie miał was obrazić, tylko powiedzieć, że wasze artykuły nie są takie The Best jak myślicie. Jeśli jednak wykażecie się niebywałą inteligencją, to może dostrzeżecie ten błąd... ale stawiam że nie :P

    • Redakcja DinoAnimals.pl
      1 sierpnia 2014 at 23:25

      Creepu, co my byśmy bez Ciebie zrobili :)? Zlituj się jednak nad naszą redakcją, która z pewnością nie ma niebywałej inteligencji, nie zatrudnia również korektora i pośród tysiąca artykułów w DA z pewnością można znaleźć literówkę, czy błąd interpunkcyjny :) Nie bardzo wiemy skąd przypuszczenie, iż uważamy nasze artykuły za the best ;) Prosimy jednak, nie kontynuuj jak poprzednio wątku interpunkcji, gdyż szkoda nam czasu na tego typu dyskusje i dzielenie włosa na czworo (interpunkcję poprawiliśmy :)). Wolimy wykorzystać ten czas na opracowanie kolejnych artykułów.
      Niemniej oczywiście dziękujemy za zwrócenie uwagi na błąd, zwłaszcza kiedy czynisz to w tak niezwykle taktowny sposób ;)

  3. Creepu
    2 sierpnia 2014 at 15:54

    A jednak znaleźliście błąd... i moglibyście odpisać na kolejny komentarz pod Owadami dotyczący złotooka? Bo dopisałem :)

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Zonka.pl - Strefa dla dziewczyn