01 07 2017


Masowe wymierania gatunków – Wielka 5

Autor:

|

2 sierpnia 2014

|

Edytowany: 18 marca 2016

|

0 komentarzy

|

Kategoria: Dinozaury / Opracowania / Wymieranie / Zwierzęta

Masowe wymierania gatunków – Wielka 5

Masowe wymierania gatunków – Wielka 5

Ziemia ma kilka miliardów lat, od momentu pojawienia się na niej roślin i zwierząt nawiedzały ją większe lub mniejsze katastrofy. Większość z nas słyszała o pięciu wielkich wymieraniach, ale istnieje ich o wiele więcej, choć nie osiągnęły takiej skali zniszczeń jak Big Five. W pierwszej części artykułu przeczytamy m.in. o masowych wymieraniach w kontekście ewolucji. Druga część zawiera tabelę mniejszych wymierań, w trzeciej części dokonujemy obszernej analizy przyczyn wymierania gatunków.

Czym jest masowe wymieranie?

Najprościej mówiąc, jest to zjawisko powszechnego i gwałtownego zmniejszenia ilości życia na Ziemi. O masowym wymieraniu możemy mówić wtedy, gdy tempo wymierania jest szybsze w stosunku do tempa powstawania nowych gatunków organizmów (in. specjacja).

Do pomiaru szybkości wymierania najlepiej nadają się skamieniałości organizmów morskich ze względu na świetne zakonserwowanie, umożliwiające wyczytanie z nich wielu ważnych informacji, co u skamielin lądowych jest rzadkością. Szacunki dotyczące liczby masowych wymierań na przestrzeni ostatnich 540 mln lat wahają się od 5 do ponad 20. Jak widać rozbieżności są spore, a powodem takiego stanu rzeczy jest ustalanie innych kryteriów, dzięki którym dany badacz określa dane wymieranie jako masowe.

Ostatnie dinozaury wymarły podczas wielkiego wymierania kredowego.

Najważniejsze masowe wymierania

W 1982 r. w swej naukowej publikacji Jack J. Sepkoski i David M. Raup opisali tzw. Big Five („Wielka Piątka”) – pięć wielkich wymierań:

Wymieranie ordowickie

Wymieranie ordowickie – datowane na 450-440 mln lat temu, na przełomie ordowiku i syluru. Uznawane za drugie największe spośród pięciu wymierań, ponieważ wyginęła wtedy większość (ok. 57%) rodzajów, 27% rodzin i 60-70% gatunków zwierząt.

Wymieranie dewońskie

Wymieranie dewońskie – miało miejsce 375-360 mln lat temu na przełomie dewonu i karbonu. Pod koniec franu (wieku późnego dewonu) na skutek masowego wymierania zniknęło 19% rodzin i 50% rodzajów. Uważa się, że cały proces trwał ok. 20 mln lat, istnieją również dowody na okresy przyspieszenia, jak i spowolnienia owego procesu.

Czy kredowe wymieranie zapoczątkowało uderzenie asteroidy?

Wymieranie permskie

Wymieranie permskie – nazywane czasem „matką wielkich wymierań”. Datowane na przełom permu i triasu, ok. 251 mln lat temu. W tamtym czasie wyginęło 57% rodzin, 83% rodzajów i 90-96% gatunków, w tym 53% morskich rodzin, 84% rodzajów, i ok. 96% gatunków. Okres ten zmienił oblicze ówczesnej fauny – Ziemią przestały rządzić gady ssakokształtne zwane synapsydami. Przez kolejnych 30 mln lat odradzać się będą kręgowce, a nisze ekologiczne w tym czasie zajmą archozaury (gady naczelne), by niebawem stać się dominującymi zwierzętami Ziemi. Z mórz zniknęło 50-67% zwierząt osiadłych, zresztą, późny perm był ciężkim czasem dla organizmów wodnych zanim jeszcze doszło do masowego wymierania.

Wymieranie triasowe

Wymieranie triasowe – miało miejsce ok. 200 mln lat temu na przełomie triasu i jury. Z powierzchni Ziemi zniknęło ok. 23% rodzin, 48% rodzajów (20% rodzin morskich i 55% rodzajów morskich) oraz 70-75% ówczesnych gatunków. Wyginęła większość archozaurów (gadów naczelnych), rząd terapsydów (gadów ssakokształtnych) i dużych płazów, dlatego też naziemne dinozaury nie miały dużej konkurencji. Mimo to w środowisku wodnym nadal dominowały diapsydy. Do kredy, na terenach dzisiejszej Australii, przetrwała natomiast linia płazów zwanych temnospondylami (np. kulazuch).

Wielkie wymierania. Rysunek prezentuje 6 wielkich wymierań oraz ukazuje procentową zagładę gatunków. Największe wymieranie miało miejsce w okresie permu – ok. 251 mln lat temu. Wymieranie na przełomie kambru i ordowiku nie jest jednak zaliczane do wielkiej piątki wymierań.

Wymieranie kredowe

Wymieranie kredowe – najmłodsze spośród wszystkich wymierań. Miało miejsce ok. 66 mln lat temu, rozpoczęło się w mastrychcie i trwało do danu (paleogen). W owym czasie z Ziemi zniknęło ok. 17% rodzin, 50% rodzajów i 75% gatunków wszystkich żyjących wtedy organizmów. Z mórz ulotniło się ok. 33% osiadłych gatunków zwierząt. Najgorzej było jednak z jaszczurami – wymarły wszystkie nieptasie dinozaury. Zamiast nich pojawiły się ssaki i ptaki, które do dziś dominują na naszej planecie.

Mimo, że Big Five zostało mocno spopularyzowane, nie istnieje wyraźna granica między poszczególnymi masowymi zagładami. Niewykluczone, że stosowanie różnych metod obliczeniowych i zmiana kryteriów klasyfikacji doprowadzić może do zmian w pierwszej „Wielkiej piątce”.

Dużą przeszkodą w opisywaniu masowych wyginięć jest stan odnajdywanych skamielin, ponieważ najstarsze skamieniałości są najtrudniejsze do znalezienia i datowania. Ponadto zjawiska przyrodnicze na przestrzeni wieków miały znaczący wpływ na proces osadzania się warstw geologicznych.

Czy Ziemia znów pozostanie jałową pustynią, z której zniknie większość gatunków?

Wielkie wymieranie a ewolucja

Masowe wymieranie organizmów z pewnością przyspiesza ewolucję. Jeśli bowiem dominatorzy poszczególnych nisz ekologicznych giną, robią miejsce na dla zupełnie innych grup zwierząt, które lepiej się rozwijają i stosunkowo szybko zyskują status zwierząt dominujących. Dobrym przykładem potwierdzającym tę teorię są ssaki, a konkretniej ssakokształtne (szersza klasyfikacja, w której zawierają się ssaki). Gromada ta istniała równolegle z dinozaurami, nie mogła jednak z nimi konkurować, ponieważ były małe i nie miały przestrzeni do rozwoju. Zmieniło się to wraz z wymieraniem kredowym, które zmiotło z powierzchni Ziemi wszystkie dinozaury i pozwoliło ssakopodobnym zwiększyć swe rozmiary.

Inna teoria głosi, że gatunki zajmujące podobne nisze ekologicznemają mniejsze szanse na przetrwanie wymierania. Posiadają one bowiem cechy odpowiedzialne za różnorodność, ale i statyczność. Na skutek masowego wymierania grupy te zostają mocno obciążone i zubożałe. Wiele grup (kladów), mimo przetrwania, nie odzyskuje dawnej liczebność i różnorodności, na skutek czego spora ich część i tak wymiera. Te grupy organizmów nazywane są Dead Clade Walking. Już sam Darwin zauważył, że na przetrwanie danego gatunku największy wpływ mają interakcje z pozostałymi zwierzętami, nie zaś warunki zewnętrzne. Wzrost liczebności jednej grupy determinuje rozwój lub zagładę innej.

Czy do kolejnej zagłady gatunków dojdzie w wyniku kosmicznej katastrofy, która podobnie jak poprzednie zmieni bezpowrotnie obraz Ziemi?

Cykliczność

Sugeruje się, że masowe wymierania pojawiają się cyklicznie, co 26-30 mln lat, a różnorodność organizmów zmienia się co ok. 62 mln lat. Próbowano nawet stworzyć wzory na częstotliwość zjawiska i znaleźć główne przyczyny. Jedną z nich ma być hipotetyczny towarzysz Słońca – gwiazda Nemezis.

Wielu naukowców doszło do wniosku, że masowe wymieranie ma związek raczej z faktem, że dany ekosystem osiągnął apogeum i kolejnym, nieuniknionym etapem jest jego zagłada. Inni natomiast za podstawową przyczynę cykliczności wymierania gatunków podawali ruchy płyt tektonicznych, wielkie migracje zwierząt i zmiany geochemiczne.

Masowe wymierania…

Masowe wymierania – ciekawostki

Ok. 98% odkrytych gatunków jest dzisiaj wymarłych, choć sam proces wymierania przebiega w nierównym tempie.

Polecamy

____________________

Pomóż tworzyć DinoAnimals - wpłać 1 PLN




DinoAnimals.pl

Poleć artykuł

Podobne Artykuły

Królestwo zwierząt – Owady, insekty (Insecta)
Skunks (Mephitidae) – „śmierdzący” ssak
Renifery i karibu (Rangifer tarandus)
Ryby latające (Exocoetidae)
Goryle (Gorilla).
Groenendael – pies odważny i niezależny
Nosorożec włochaty (Coelodonta antiquitatis)
Tyranozaur (Tyrannosaurus) – zabójcza potęga
Bóbr – ziemnowodne zwierzę
Superzaur (Supersaurus), Ultrazaur (Ultrasauros)
Nosorożec indyjski, pancerny
Żuraw – dostojny ptak
Raki, czyli skorupiaki
Żółw skórzasty (Dermochelys coriacea)
Kot kartuski, Chartreux
Grzywacz chiński
Bearded collie – czworonożny brodacz
Lew azjatycki – król indyjskich lasów
Puertazaur – jeden z największych dinozaurów.
Największe dinozaury
Suhak – antylopa z trąbą

O Autorze

Redakcja DinoAnimals.pl

Wydawnictwo Dobre Ściągi - DobreSciagi.pl, DinoAnimals.pl, DinoAnimals.com, Zonka.pl

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

DinoAnimals.pl