AfrykaSsakiZwierzęta

Hiena – zachłanny drapieżnik

Hieny (Hyaenidae) – najsilniejsze szczęki wśród ssaków

Hieny to zwierzęta, w których społeczeństwie rządzą samice. To one tworzą trzon stada, walczą ze sobą o władzę, a podczas polowania potrafią odgonić od zdobyczy nawet lwa. Nic dziwnego, że nie odczuwają strachu, gdy posiadają szczęki, którymi jednym ugryzieniem potrafią zabić – bez zadawania większych ran.

Klasyfikacja

  • Gromada: ssaki (Mammalia)
  • Rząd: drapieżne (Carnivora)
  • Rodzina: hienowate (Hyaenidae)
Młode hieny, czyż nie są sympatyczne?

Gatunki

Do rodziny hienowatych (Hyaenidae) zalicza się następujące gatunki:

Rodzaj: Crocuta:
  • Hiena cętkowana / krokuta cętkowana / hiena plamistaCrocuta crocuta
Rodzaj: Hyaena:
  • Hiena pręgowanaHyaena hyaena
  • Hiena brunatnaHyaena brunnea
Rodzaj: Proteles
  • ProtelProteles cristatus

Oprócz tego do rodziny zalicza się także kilka gatunków wymarłych, np.:  hiena jaskiniowa (Crocuta crocuta spelaea / Crocuta spelaea) czy Chasmaporthetes ossifragus. Niektórzy naukowcy stosują inną klasyfikację i w obrębie rodziny hienowatych wyróżniają dodatkowo dwie podrodziny – protele i hieny.

Hieny występują na terenie Afryki, Półwyspu Arabskiego, Azji Mniejszej, Pakistanie oraz w Indiach.

Ewolucja i miejsce występowania

Przodkowie hien zamieszkiwali dżungle Eurazji już w epoce miocenu, czyli około 22 milionów lat temu.

Obecnie hieny występują na terenie Afryki na południe od Sahary, Półwyspu Arabskiego, Azji Mniejszej, Pakistanie i Indiach. Prehistoryczne formy – jeszcze w plejstocenie – zamieszkiwały natomiast całą Europę łącznie w Wyspami Brytyjskimi oraz południowymi częściami Syberii.

Jednemu z wymarłych gatunków – Chasmaporthetes ossifragus – udało się zasiedlić nawet Amerykę Północną.

Hiena posiada najsilniejsze szczęki ze wszystkich ssaków. Nie radzimy wkładać tam ręki…

Budowa

Hieny mają stosunkowo krótkie torsy i masywną, podobną do wilków, budowę ciała. Kończyny przednie są dość długie, tylne wręcz przeciwnie – nie osiągają znacznej długości. Czaszki hien przypominają te występujące u zwierząt z rodziny psowatych, ale są znacznie większe i cięższe o innych proporcjach twarzy.

Szyje hienowatych są podobnie jak tors krótkie i masywne. Ich uszy są bardzo duże, zakończone okrągło lub szpiczaście. Hiena należą do zwierząt palcochodnych, a ich łapy zakończone są tępymi pazurami.

Zęby hien są bardzo wytrzymałe, a szczęki niewiarygodnie silne. Mogą one zabić psa jednym ugryzieniem bez zdzierania z niego skóry.

Hiena pręgowana (Hyaena hyaena).

Umaszczenie

Umaszczenie sierści różni się pomiędzy poszczególnymi gatunkami.

  • Hiena cętkowana (krokuta cętkowana) – ma brązowo-żółte futro pokryte nieregularnymi cętkami o brązowej barwie
  • Hiena pręgowana oraz protel – posiadają szarą sierść, na której widać czarne pręgi. Charakteryzuje je też bujna grzywa ciemnych włosów na karku
  • Hiena brunatna – ma ciemnobrązową sierść oraz słabo zaznaczone pręgi. Posiada za to gęstą grzywę pokrywającą cały przód ciała.
Hiena brunatna (Hyaena brunnea).

Dieta

Hieny są aktywnymi drapieżnikami. Ich pożywienie stanowią głównie ssaki kopytne o małej i średniej wielkości. Polują zwłaszcza na gnu, ale czasem uda im się zdobyć młodego hipopotama czy bawoła afrykańskiego.

Szczególnie agresywna jest hiena cętkowana, która poluje pojedynczo lub w grupie. Stosują one metodę pogoni za ofiarą, aż do jej zamęczenia i atakują ostatecznie tylko w momencie, gdy są przekonane o swoim zwycięstwie. Hieny cętkowane odżywiają się także padliną – potrafią nawet odgonić lwy od ich posiłku. Samica tego gatunku hienowatych jest w stanie samodzielnie upolować antylopę, która ważny nawet 3 razy więcej niż atakujący drapieżnik.

Trochę inaczej odżywiają się hieny brunatne oraz pręgowane. Przede wszystkim polują one na mniejsze zwierzęta, jak gryzonie czy młode gazele. W dużym stopniu rezygnują z aktywnego polowania na rzecz padliny. Jedzą także owoce – szczególnie melony. Charakterystyczną cechą hieny pręgowanej jest zaadaptowanie się na terenach bliskich siedzibom ludzkim. Atakuje więc psy, drób czy trzodę, a także je odpadki ze śmietników.

Zupełnie inaczej wygląda dieta ostatniego z przedstawicieli hienowatych. Protel odżywia się głównie termitami, larwami chrząszczy, a bardzo rzadko jego posiłkiem stają się kręgowce.

Hieny cętkowane, hieny plamiste (Crocuta crocuta).

Życie społeczne

Organizacja społeczna hien różni się pomiędzy poszczególnymi gatunkami. Najbardziej hierarchiczną społeczność, opartą na zasadzie matriarchatu, tworzy hiena cętkowana. Stado może liczyć nawet 80 osobników. Samice tworzą trzon klanu, a samce wędrują pomiędzy różnymi grupami. Jako, że żeńskie osobniki hieny cętkowanej mają bardzo dużo hormonów męskich można zaobserwować agresywne walki między samicami o pozycję w stadzie. Jest ona dziedziczona z matki na córkę.

Dość często zdarzają się także walki pomiędzy stadami. Ich przedmiotem są głównie tereny do polowania.

Hieny brunatne natomiast łączą się raczej w luźne grupy. Jest to zdeterminowane przez osiedlanie się w bardziej nieprzyjaznych terenach niż hieny cętkowane. Nie występują tu także walki o dominację w stadzie.

Hiena pręgowana wybiera życie samotne lub w niewielkich grupach o dość dowolnej strukturze. Wynika to głównie z zasiedlania terenów zurbanizowanych lub ich okolic.

Protel prowadzi życie samotne lub w parach.

Okres ciąży u hien wynosi od 90 do 125 dni. Na świat przychodzi od 1 do 6 młodych.

Rozmnażanie

Okres ciąży u hien wynosi od 90 do 125 dni. Na świat przychodzi od 1 do 6 młodych, które rodzą się prawie w pełni rozwinięte – z otwartymi oczami i wyrzynającymi się zębami.

Najsilniejsze szczęki

Hiena cętkowana posiada najsilniejsze szczęki wśród ssaków. Jej zdolność do kruszenia kości jest imponująca. Obserwowano, jak kruszyła kości żyrafy o średnicy 7 cm. Siła nacisku jej szczęk wynosi ok. 800 kg/cm2, co oznacza, że przewyższa nawet jaguara (najsilniejsze szczeki wśród kotów) czy niedźwiedzia brunatnego. Nacisk szczęk hieny cętkowanej zbliżony jest do nacisku szczęk wielu krokodyli – patrz artykuł: Tyranozaur mity i fakty. Dla porównania – nacisk szczęk człowieka to tylko 73 kg/cm2, a lamparta o 40% słabszy niż hieny. Siła szczęk hieny powstała w wyniku połączenia bardzo silnych mięśni szczęki oraz wyjątkowej konstrukcji sklepienia czaszki, które chroni ją przed dużymi siłami i naprężeniami powstałymi w ich wyniku.

Hiena a psy

National Geographic przeprowadził badania nacisku szczęk wśród psów i uzyskał następujące dane: największy uścisk szczęk należy do Owczarka anatolijskiego – jego siła ugryzienia wynosi 337 kg, kolejny to Mastif – 252 kg, Rottweiler – 149 kg, Buldog amerykański – 138 kg, Owczarek niemiecki – 108 kg, American Pit Bull Terrier – 107 kg, Owczarek holenderski – 104 kg, Owczarek belgijski – 88 kg.

W starciu z hieną cętkowaną, żaden pies nie ma najmniejszych szans. Hiena, jak wspomniano wcześniej potrafi zabić psa jednym ugryzieniem, miażdżąc mu kark.

Młode hieny rodzą się prawie w pełni rozwinięte – z otwartymi oczami i wyrzynającymi się zębami.

Dane/Wymiary

Hiena cętkowana, hiena plamista (Crocuta crocuta)

Największy gatunek hien to hiena cętkowana. Jej wymiary to:

  • Wysokość w kłębie: 70-91 cm
  • Długość ciała: 95-166 cm
  • Długość ogona: 30-35 cm
  • Masa ciała: 40-90 kg (w zależności od regionu oraz płci. Hieny występujące w Serengeti są mniejsze niż hieny z Zambii)

U hieny cętkowanej wyraźny jest dymorfizm płciowy, ale w tym przypadku to samice są większe i cięższe od samców.

U hieny cętkowanej wyraźny jest dymorfizm płciowy, samice są większe i cięższe od samców.

Hiena brunatna (Hyaena brunnea)

  • Wysokość w kłębie: 70-80 cm
  • Długość ciała: 86-140 cm
  • Długość ogona: 25-35 cm
  • Masa ciała: samica: 38-40 kg; samiec: 40-44 kg (rekordowo 67-73 kg)
  • Długość włosów: do 30 cm

Samce mogą być nieco większe od samic.

Hiena pręgowana (Hyaena hyaena).

Hiena pręgowana (Hyaena hyaena)

  • Wysokość w kłębie: 60-80 cm
  • Długość ciała bez ogona: 85-130 cm
  • Długość ogona: 25-40 cm
  • Masa ciała: 22-55 kg (przeciętnie 35 kg)

Samce mogą być nieco większe od samic.

Hiena cętkowana, hiena plamista (Crocuta crocuta).

Hieny – ciekawostki

  • W momencie, kiedy hieny zostają zaatakowane przez silniejsze drapieżniki, takie jak lwy, będą udawać martwe. Zaciekle broni się w takiej sytuacji jedynie hiena cętkowana.
  • Hiena cętkowana ma najsilniejsze szczęki ze wszystkich ssaków – silniejsze nawet od jaguara. Nacisk jej szczek  wynosi 800 kg/cm2. Dla porównania człowieka 73 kg/cm2.
  • Starożytni Grecy uważali, że poszczególne części hieny odganiają nieszczęście i zło. Do tej pory wykorzystywana jest ona do celów spożywczych i leczniczych na niektórych obszarach muzułmańskich.
  • Hiena cętkowana jest zwierzęciem bardzo rozwiniętym wokalnie. Może ona wydawać dźwięki takie jak okrzyki, pomruki, chichoty, krzyki, ryki, śpiewy i skomlenie. Pozostałe gatunki nie mają takich zdolności.
Hiena cętkowana jest zwierzęciem bardzo rozwiniętym wokalnie. Potrafi wydawać dźwięki takie jak okrzyki, pomruki, chichoty, krzyki, ryki, śpiewy i skomlenie.

Polecamy:

Wybrane specjalnie dla Ciebie

28 komentarzy

  1. Chciałbym zapytać o źródła, z których Redakcja czerpała informację na temat 800 kg nacisku szczęk u hieny, gdzie nie spojrzę/usłyszę jest to wynik 450 kg (niemal 2 razy mniejszy) .

    1. Artykuł powstał już dość dawno i musimy odnaleźć źródła do niego, aby udzielić precyzyjnej odpowiedzi. Prosimy więc o chwilę cierpliwości 🙂 Przeglądając pobieżnie pozycje nienaukowe, króluje co gorsza nawet nie 400 kg, tylko 1100 PSI czyli odpowiednik 77 kg/cm2. Musimy zatem tę kwestię dokładnie zweryfikować.

        1. W naszej ocenie, przy porównywalnej wielkości obu zwierząt, puma miałaby nieco większe szanse na zwycięstwo w takim pojedynku. Choć hiena jest przyzwyczajona do otwartych konfrontacji, a puma poluje z zaskoczenia, to jednak pazury stanowią dodatkowy atut, który puma mogłaby wykorzystać i dotkliwie poranić hienę. Oczywiście założeniem jest pojedynek, w który zwierzęta nie mają wyjścia. W przeciwnym wypadku puma, podobnie jak lampart, odpuściłaby zbędną konfrontację, która mogłaby być groźna dla niej.

  2. Hieny nale do najwaniejszych nitw w konstrukcji samolotu, ktrym jest ich rodowisko. Tylko prymitywni nieucy uwaaj je za niebezpiczne szkodniki, ktre trzeba wytpi.

        1. Oba zwierzęta wyszłyby z takiej walki ciężko poturbowane. Choć wilk kanadyjski, to największy podgatunek wilka, to przy osobnikach porównywalnych wagowo, naszym zdaniem delikatną przewagę miałaby hiena.
          Mamy sugestię, aby pytania dotyczące pojedynków zamieszczać pod artykułem dotyczącym pojedynków zwierząt https://dinoanimals.pl/zwierzeta/hipotetyczne-pojedynki-zwierzat/. Innym czytelnikom będzie łatwiej odnaleźć taką dyskusję.

  3. Krokuty cętkowane to moje ulubione zwierzęta 🙂 Inteligentne, skuteczne drapieżniki, o ciekawych i złożonych zachowaniach społecznych. Trochę dziwne, że w powszechnej opinii nadal są uważane za typowych padlinożerców (a nawet w podręcznikach tak jest!), skoro to lwy tak naprawdę częściej jedzą padlinę.

    Czy zrobicie może oddzielny artykuł o hienie jaskiniowej? Myślę, że to byłoby ciekawe, skoro kiedyś występowała ona również na terenach obecnej Polski.

  4. „trochę inaczej odżywiają się hieny brunatne i cętkowane”
    Chyba chodzi o hieny pregowane, bo chwilę wcześniej jest napisane o hienie cętkowanej, jak poluje itp.
    Chyba hiena cętkowana nie może odżywiać się inaczej niż hiena cętkowana 😉

  5. Hiena cetkowana to zdecydowanie moje ulubione zwierze ze wszystkich mi znanych. Moja milosc i zainteresowanie tym zwierzeciem rozpoczelo sie latem 2015 roku po obejrzeniu dokumentu w ktorym byly przedstawione relacje miedzy zwierzetami i ludzmi. Jedna z takich relacji byla relacja mezczyzny i stada hien cetkowanych. Moja milosc i zainteresowanie tym gatunkiem trwa do dzisiaj.

    1. Ale dlaczego akurat hieny cię tak zainteresowały? Co w nich jest takiego szczególnego, wyjątkowego? Ich wygląd raczej nie przyciąga zainteresowania a raczej odstrasza?

  6. To pewnie zabrzmi troche dziwnie i smiesznie ale pierwsze na co zwrocilem uwage, i to mnie jako pierwsze w nich zaciekawilo kiedy ogladalem dokument o ktorym juz wspomnialem, to wielkosc tych wspanialych drapieznikow. Wiedzialem o tym dobrze ze to sa sporej wielkosci zwierzeta, ale nie wiedzialem ze sa az tak duze w stosunku do czlowieka. W tym dokumencie mialem doskonale porownanie wielkosci doroslego mezczyzny ktory to przyjazni sie z nimi i poszczegolnych osobnikow. Hieny byly roznej wielkosci, a te najwieksze zapewne samice ktore to jak wiadomo sa wieksze od samcow byly naprawde duze. Tym co mnie jako pierwsze do nich przyciagnelo i zaimponowalo to wlasnie ich wielkosc. Od razu juz ogladajac ten dokument sie nimi zafascynowalem. Dla mnie sa ladnymi zwierzetami. Nie bardzo ladnymi ale ladnymi wlasnie, ale to nie o to w glownej mierze sie rozchodzi, tylko o to ze swietnie wygladaja i maja w sobie to „cos”. Podoba mi sie ich dosyc specyficzna sylwetka oraz ich zachowania, a takze bogaty repertuar odglosow ktore to w zaleznosci od sytuacji z siebie wydaja. Niesamowitym odglosem ktory z siebie wydobywaja jest ten przypominajacy ludzki smiech. Hieny cetkowane sa tez dobrymi mysliwymi, co rowniez wzbudza we mnie podziw dla nich. Jedyna kwestia ktora mi sie w nich niepodoba jest to, ze to samice sa wieksze od samcow i ze to one dominuja w stadzie. Bardzo dziwna i specyficzna cecha hien cetkowanych jest budowa narzadow rozrodczych u samic, ktora to z tego co wiem i do dzisiaj jest kwestia malo jasna. Dla tych ktorych to zainteresuje polecam co nie co o tym poczytac czy obejrzec cos na ten temat. Jak juz wspomnialem naprawde zadziwiajaca i specyficzna kwestia dotyczaca tego gatunku. Polecam takze wpisanie w wyszukiwarce „Roxy hyena” i odnalezienie filmiku z przepiekna hiena cetkowana ktora mnie zauroczyla swa uroda i wspanialym wygladem. Naprawde jest bardzo piekna i wspaniale wyglada.

  7. chciał bym zapytać jaki nacisk szczęk posiada orka gdzieś widziałem że jest to 1360kg i chciałem się upewnić czy to prawda ponieważ orka jest pod każdym względem lepszym drapieżnikiem od żarłacza białego którego zacisk wynosi 1800 kg i ciekawi mnie czy pod tym względem jest faktycznie lepszy od orki

    1. Dokładne pomiary nie zostały przeprowadzone, jak się domyślasz, jest to problematyczne, niemniej wszelkie źródła sugerują, że maksymalna siła nacisku szczęk orki oscyluje wokół 19 000 PSI, co odpowiada 1336 kg/cm2.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.