AfrykaAzjaEuropaKotowatePolskaSsakiZwierzęta

Żbik (Felis silvestris) – dziki kot

Żbik (Felis silvestris) – dziki kot

Przypominający wyrośniętego kota domowego żbik (Felis silvestris) należy do rodziny drapieżnych kotów, występujących (obok rysia) również na terenie Polski. W porównaniu jednak z kotem domowym jest mocniej zbudowany, choć umaszczenie jego jest bardzo podobne do umaszczenia przeciętnego dachowca.

Podgatunki żbika

Wyróżnia się ponad 20 podgatunków żbika, przy czym klasyfikuje się je w trzech grupach:

  • Żbik europejski – Felis silvestris silvestris – występuje na terenie Europy
  • Kot nubijskiFelis silvestris lybica – występuje w Afryce i na Półwyspie Arabskim
  • Kot stepowyFelis silvestris ornata – występuje w Azji

Kot nubijski uważany jest za przodka kota domowego.

W porównaniu kotem domowym żbik ma mocniejszą budowę.

Systematyka

  • Rząd: drapieżne
  • Rodzina: kotowate
  • Rodzaj: Felis
  • Gatunek: żbik
Żbik bardzo łatwo krzyżuje się z kotem domowym – większość europejskich żbików najprawdopodobniej stanowi krzyżówkę z kotem dachowcem.

Występowanie

 Żbiki przebywają obecnie na terenach:

  • Europy (Szkocja, Półwysep Iberyjski, Niemcy, środkowa Francja, Półwysep Apeniński, Karpaty, Sycylia, Sardynia)
  • Kaukazu i Azji Mniejszej
  • Można je również spotkać w Indiach, Chinach i Mongolii, jak również w Afryce.
W Polsce, w Karpatach Wschodnich, żyje około 200 osobników.

Żbik bardzo łatwo krzyżuje się z kotem domowym. Oznacza to, że prawdopodobnie wszystkie żbiki europejskie są krzyżówką z dachowcem.

Wbrew pozorom, żbik nie lubi mieszkać w głębi lasów. Najbezpieczniej czuje się na skraju lasu liściastego lub mieszanego, chowając się wśród drzew. Poluje natomiast na otwartej przestrzeni: na łąkach, polanach, w dolinach rzek i potoków.

Kły żbika są ostre jak igły.

Charakterystyka

Wygląd

Żbik posiada piękne, jedwabiste, bardzo gęste futro. W porównaniu z kotem domowym, żbik ma dłuższą i nieco ciemniejszą sierść. Może ona przybierać odcień bury, burożółty, ciemnoszary. Znakiem rozpoznawczym żbika są boczne pręgi na tułowiu, ogonie oraz łapach. Charakterystyczna ciemna pręga, przebiegająca wzdłuż grzbietu, aż do nasady ogona, to kolejna cecha wyróżniająca żbika, przy czym prążki na ogonie nie łączą się z pręgą grzbietową, co w pewnym stopniu odróżnia żbika od kota domowego. Brzuch jest o wiele jaśniejszy od reszty sierści. Żbik posiada ładny, puszysty, niezbyt długi ogon, ozdobiony ciemnymi pierścieniami i równie ciemnym zakończeniem. Ogon jest wyraźnie grubszy na końcu.

Żbik ma szeroką głowę, krótkie zaokrąglone uszy, nos w kolorze mahoniu (brązowo-czerwony), otoczony białymi włosami czuciowymi (wibrysami). Łapy – choć krótkie – są grube i mocne, wyposażone dodatkowo w wysuwane pazury.

Zdenerwowany żbik jeży sierść i wygina łukowato grzbiet, przez co wydaje się większy.

Wewnętrzny palec w przednich łapach jest na tyle wysoko, że nie zostawia śladów na śniegu czy miękkiej glebie. Dlatego też tropy żbika są czteropalczaste mimo, iż posiada on pięć palców w przednich łapach.

Kiedy żbik jest zdenerwowany, kładzie uszy płasko wzdłuż głowy, szeroko otwiera pysk i wydaje groźne parskanie. Jego sierść jeży się, a grzbiet wygina łukowato, co sprawia, że zwierzę wydaje się większe. To bardzo dobry sposób na odstraszenie intruza.

Kiedy żbik porusza się powolnym krokiem, tylne łapy stawia w miejsce śladów pozostawionych przez łapy przednie. Długość kroku wynosi 30 – 35 cm.

Układ tropu żbika tworzy prawie idealną linię prostą.
Ogon żbika jest wyraźnie grubszy na końcu.

Nazwa

Słowo „żbik” ma swe korzenie w słowie „step”, oznaczającym w tym przypadku coś dzikiego. Wcześniej używano również staropolskich określeń: zdeb, zdbik, żdbik, które ewoluowały do „żbika”. W języku angielskim żbik zwie się po prostu wildcat (dziki kot).

Zwyczaje

Jak większość drapieżnych kotów, żbik jest samotnikiem. Pod względem zachowań socjalnych jest on podobny do rysia. Rewiry samic są mniejsze od rewirów samców. Terytoria samic sąsiadują ze sobą i w niskim procencie pokrywają się. Samce posiadają o wiele większe rewiry – granice ich terytoriów są mocno zaznaczone i nie nakładają się. Jeden rewir samca żbika pokrywa kilka rewirów samic. Samce i samice łączą się tylko podczas okresów godowych, czyli na przełomie lutego i marca.

Żbik poluje na dwa sposoby: z zasadzki lub z marszu – nigdy nie zasadza się na drzewach.

Polowanie

Żbik to łowca działający w nocy. Przemieszcza się o zmierzchu lub w środku nocy. Samice podróżują mniej, ale bardziej regularnie obchodzą swój rewir, często wracając do tego samego gniazda. Samce poruszają się szybko, ok. 3 – 5 km/h (kłus), polują praktycznie przez całą noc. Żbik jest świetnym wspinaczem, ale nie przeskakuje z drzewa na drzewo. Dzieje się tak wyłącznie w sytuacji zagrożenia. Kot ten poluje na dwa sposoby: z zasadzki lub z marszu. Nigdy nie zasadza się na drzewach, w tym względzie trzyma się wyłącznie ziemi. Żbik je małe gryzonie, ptaki, ryby, żaby, nie pogardzi również małą sarną czy jeleniem.

Kiedy żbik upatrzy sobie ofiarę, zbliża się do niej cichymi skokami lub podbiega z prędkością „dopasowaną” do potencjalnej zdobyczy. Przed samym skokiem na ofiarę – nieruchomieje. Atakując z zasadzki, żbik potrafi przez kilkadziesiąt minut tkwić w jednym miejscu, sprawiając wrażenie odpoczywającego. Kiedy wyczuje odpowiedni moment, błyskawicznie wstaje i biegnie w stronę zdobyczy.

Żbik zjada ok. 600 gramów pożywienia dziennie.
Małe żbiki po 5-6 miesiącach są gotowe do samodzielnego życia.

Ciąża i wychowanie młodych

U żbika ciąża trwa 63-69 dni, samica rodzi od 1 do 7 młodych. Każde młode waży od 80 do 120 gramów. Kocięta rodzą się ślepe, oczy otwierają po tygodniu. Samica rodzi w gnieździe ukrytym pod korzeniami zwalonych drzew, w norze lisa lub borsuka, albo w dziupli.

Małe karmione są mlekiem matki przez ok. 7 tygodni (czasem nawet przez 4 miesiące). Po 5-6 miesiącach kocięta są gotowe do samodzielnego życia. Dojrzałość płciową osiągają w 10–12 miesiącu życia.

Żbik w niewoli żyje od 12 do 18 lat. Na wolności, ze względu na zagrożenia z pewnością nieco krócej, choć nie ma w tym zakresie precyzyjnych danych.

Na świecie żyje ponad 20 podgatunków żbika.
Zdenerwowany żbik kładzie uszy płasko wzdłuż głowy, szeroko otwiera pysk i wydaje groźne parskania.

Szczegółowe dane/wymiary

Żbik (Felis silvestris)

  • Długość: 43-91 cm (samce), 40-77 cm (samice)
  • Wysokość: 25-35 cm
  • Długość ogona: 18-40 cm
  • Waga: 5-8 kg (samiec), 3-5 kg (samica)
  • Długość życia: 12-18 lat (w niewoli)
W porównaniu z kotem domowym, żbik ma dłuższą sierść. Przez grzbiet przebiega charakterystyczna ciemna pręga.

Żbik – ciekawostki. Czy wiesz, że…

  • Wewnętrzny palec w przednich łapach jest na tyle wysoko, że nie zostawia śladów na śniegu czy miękkiej glebie. Dlatego tropy żbika są czteropalczaste mimo, iż posiada on pięć palców w przednich łapach.
  • Żbik został włączony do grupy zwierząt chronionych
  • Istnieje ponad 20 podgatunków żbika.
  • Uważa się, że na terenie dzisiejszej Europy mamy w większości do czynienia z kotożbikiem (krzyżówka dachowca ze żbikiem).
  • Żbik zjada ok. 600 gramów pożywienia dziennie.
  • Układ tropu żbika tworzy prawie idealną linię prostą.
  • Żbik należy do jednych z najbardziej tajemniczych zwierząt. Nie poznano go dokładnie ze względu na jego tryb życia i typowo „kocią” osobowość.
Żbik jest świetnym wspinaczem, ale nie przeskakuje z drzewa na drzewo. Czyni to tylko w sytuacji zagrożenia.

Polecamy – Wielkie Koty

Wesprzyj nas - pomóż zwierzakom

Pokaż więcej

Podobne artykuły

16 komentarzy “Żbik (Felis silvestris) – dziki kot”

    1. Nie ma wielkich różnic, zważywszy, że środowisko naukowe jest podzielone i część biologów uważa, że nie ma już żbików czystej krwi, lecz jedynie mieszańce z kotami domowymi. Przyjmuje się, że żbik jest nieco większy i prążki na ogonie nie łączą się z pręgą grzbietową jak to ma miejsce u kota domowego.

    1. Nie ma takiej możliwości. Aby to było możliwe należałoby porównać DNA żbika i kota. DNA żbika nigdy nie poznamy, gdyż trudno jest wskazać osobnika czystej krwi. Większość zoologów stoi na stanowisku, że nie ma już żbików czystej krwi.

  1. piękny dzikus, aż chciałoby się mieć go w domu, ale jak znam moją kocicę to byłaby wojna, a że ona jest też z dzikusów ,jest duża i silna to żbik miałby niezłą przeprawę. Ona po prostu nikogo nie toleruje. Żyjcie w zdrowiu dzikuski , a fotografom dzięki za wspaniałe zdjęcia.

  2. Cytałem, że różnice genetyczne pomiędzy kotem domowym a kotem nubijskim są niemal żadne a różnice pomiędzy kotem nubijskim są tak małe, że należy je uznać za jeden gatunek. Ergo kot domowy i żbik to tylko odmiany w ramach tego samego gatunku. A twierdzenie, że w polsce nie ma żbików albo, że jest ich kilkaset to tak naprawdę myśliwska propaganda, bo do żbika strzelać nie wolno a do zdziczałych kotów jak najbardziej.

    1. Na ten temat zdania są podzielone…Wybitny zoolog polski Piotr Paweł Sumiński był zdania że żbiki czystej krwi już u nas nie występują. Posługiwał się jednak metodami analizy fenotypowej. Obecnie prowadzone badania na podstawie genotypu /gł.mtDNA/ podważają częściowo ten pogląd. Daję tu adres ciekawej pracy z Włoch:
      doi.org/10.1093/oxfordjournals.molbev.a003956

      W przeciwieństwie do innych tego typu publikacji jest ona dostępna dla każdego zainteresowanego tematem.Wynika z niej że odrębność szlaku ewolucyjnego mtDNA jest wyraźnie odmienna dla żbika,kota nubijskiego i domowego-to raczej ten ostatni wygląda na totalnego mieszańca tymczasem dzika populacja felis silvestris wykazuje niewielki poziom hybrydyzacji… Oczywiście to są dane z półwyspu Apenińskiego. Gdzie indziej może być inaczej. Np.szkocki podgatunek żbika-f.silvestris grampia – jest ponoć w dużym stopniu zhybrydyzowany z kotem domowym. Jak u nas to nie wiem słyszałem że jakieś prace w tym kierunku są prowadzone w krakowskim SGGW. W każdym razie genetyczna odmienność tych zwierząt jest jak najbardziej do wykrycia.

      Co do systematyki to obecnie obowiązują takie nazwy:
      -felis silvestris/żbik
      -felis silvestris lybica/kot nubijski
      -felis silvestris catus/kot domowy

      Czyli te kotowate uznaje się za podgatunki. Nauka nauką a ja jednak mam wątpliwości. Patrzę na leniwe, tłuste kocisko uwalone na fotelu w stanie totalnego katatonicznego bezwładu i zadaję sobie pytanie czy to faktycznie jest drapieżny „felis silvestris”..?

    1. Wchodzi, pojawił się wiele razy w komentarzach oczekujących, zawiera bowiem link. Nasz system ze względu na spam nie wpuszcza od razu komentarzy zawierających odnośniki. Takie komentarze wymagają zatwierdzenia. Komentarz już jest powyżej 🙂

  3. Nienawidzę spamu!!!!! HISSSSSSS!!!!!
    Co do powyższego to powinienem był napisać ściślej…
    -felis silvestris/GATUNEK/
    -felis silvestris silvestris/PODGATUNEK/żbik europejski
    -felis silvestris lybica/PODGATUNEK/kot nubijski
    -felis silvestris grampia/PODGATUNEK/żbik szkocki
    -felis silvestris caucasia/PODGATUNEK/żbik kaukaski
    -felis silvestris reyi/PODGATUNEK/żbik korsykański
    -felis silvestris ornata/PODGATUNEK/żbik(kot) stepowy
    -felis silvestris /…/ jezcze jakieś 10 podgatunków w sumie
    -felis silvestris catus/PODGATUNEK/kot domowy
    Ten ostatni posiada genowe domieszki praktycznie wszystkich podgatunków felis silvestris jak na kosmopolitę przystało.
    Jednak rdzeń mtDNA pochodzi bez wątpienia od f.lybica.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.