29 03 2017


Rekiny – mity i fakty

Autor:

|

1 września 2015

|

Edytowany: 7 listopada 2016

|

0 komentarzy

|

Kategoria: Morskie / Rekiny / Ryby / Zwierzęta

Rekiny – mity i fakty

Rekiny – charakterystyka

W morzach i oceanach żyje ponad 500 gatunków rekinów. Rekiny panują w nich już od ponad 400 mln lat. Widziały pojawienie się, rozwój i upadek dinozaurów, obserwowały pierwsze ptaki, gady i ssaki. Dostrzegły przelotnie w swojej niezwykle długiej historii pojawienie się człowieka. Pytanie tylko czy dostrzegą nasz upadek, czy też nie będzie im to dane? Choć przetrwały w niemal niezmienionej formie do dziś, to człowiek, ach ta wspaniała istota „rozumna”, postanowił zabawić się z nimi w grę o przetrwanie…

Szacuje się, że co roku z rąk ludzi ginie ok. 100 mln rekinów. Większość z nich pada ofiarą połowów komercyjnych i rekreacyjnych. Wiele rekinów zabijanych jest w sposób absolutnie pozbawiony humanitaryzmu – obcinane są im jedynie płetwy, a rekiny ich pozbawione wyrzucane zostają za burtę łodzi bezwładnie opadając na dno… Czym rekiny zasłużyły sobie na ten pogrom? Czy w ogóle zasłużyły na to, by traktować je w tak bezwzględny i przedmiotowy sposób?

U większości ludzi budzą strach, strach z kolei rodzi nienawiść i pogardę. Mamy jednak nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu przynajmniej kilka osób zmieni zdanie na temat rekinów – pięknych, inteligentnych i niebywale różnorodnych stworzeń.

Rekiny

Rekiny.

Klasyfikacja

  • Gromada: ryby chrzęstnoszkieletowe
  • Podgromada: spodouste
  • Nadrzędy: Galeomorphi i Squalomorphi (takson Selachii)
  • Rzędy:
    • Dywanokształtne, rekiny dywanowe (Orectolobiformes)
    • Koleniokształtne (Squaliformes)
    • Lamnokształtne (Lamniformes)
    • Piłonosokształtne (Pristiophoriformes)
    • Raszplokształtne, aniołokształtne (Squatiniformes)
    • Rogatkokształtne, rekiny rogate (Heterodontiformes)
    • Sześcioszparokształtne (Hexanchiformes)
    • Żarłaczokształtne (Carcharhiniformes)
    • Prażarłacze (Cladoselachiformes)
    • Hybodontiformes
    • Symmoriida
    • Xenacanthida

Do tej pory sklasyfikowano ponad 500 gatunków rekinów.

Rekiny

Rekin w swoim żywiole.

Występowanie

Rekiny pływają we wszystkich morzach i oceanach. Preferują na ogół wody słone, choć żarłacz tępogłowy (Carcharhinus leucas) może żyć zarówno w rzekach, jak i morzach, a przedstawiciele żarłaczokształtnych z rodzaju Glyphis pływają niemal wyłącznie w wodach słodkich.

Spotykane są na głębokości do 2000 m, ale niektóre mogą żyć jeszcze głębiej, nawet poniżej 3000 m (potwierdzonym rekordzistą był osobnik przebywający na głębokości 3700 m).

Rekin

W paszczy rekina.

Budowa rekina

Szkielet rekina zbudowany jest z tkanki chrzęstnej i tkanki łącznej. Chrząstki są elastyczne i bardzo wytrzymałe, ale o połowę mniej gęste od przeciętnej gęstości kości. Dzięki temu szkielet jest lżejszy, a to z kolei pomaga zaoszczędzić duże ilości energii w trackie pływania. Rekiny nie posiadają jednak klatki piersiowej, dlatego na lądzie mogą zostać łatwo zmiażdżone pod wpływem własnego ciężaru.

W przeciwieństwie do ryb kostnoszkieletowych, rekiny pokryte są elastycznym skórnym tworem zbudowanym z włókien kolagenowych przypominających ząbki. Działa on trochę jak szkielet zewnętrzny, do którego przyczepione są mięśnie. Kształt włókien kolagenowych ma wiele zalet pod względem hydrodynamicznym, bowiem zmniejszają one zawirowania pojawiające się w trakcie pływania.

Żarłacz błękitny, rekin błękitny (Prionace glauca)

Żarłacz błękitny, rekin błękitny (Prionace glauca).

Płetwy

Płetwy są wyraźnie wydłużone i sztywne. Zbudowane są z obręczy i elementów szkieletu. Znakiem rozpoznawczym wielu rekinów jest okazała, trójkątna i sterczące płetwa grzbietowa, która stała się w społeczeństwie cechą charakterystyczną wszystkich rekinów. W filmach zawsze powoduje napięcie i grozę.

Wyposażone są one także w charakterystyczne płetwy ogonowe, ulokowane pionowo. Ich kształt jest jednak zmienny w zależności od gatunku, ponieważ każdy z nich przystosował się do życia w nieco innym środowisku.

Zazwyczaj górna część płetwy ogonowej jest większa od dolnej. Powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, że kręgosłup tych ryb rozciąga się do górnej części płetwy, co zwiększa powierzchnię mocowania mięśni. Dzięki temu rekin porusza się efektywniej, np. u żarłacza tygrysiego (Galeocerdo cuvier) taka budowa ogona umożliwia gwałtowne przyśpieszenie. Wyjątkiem za to jest np. rekin śledziowy (Lamna nasus), który ma duży dolny płat ogonowy, dzięki któremu jest w stanie dogonić szybką zdobycz taką jak makrela czy śledź.

Większość rekinów jest zbudowana raczej w taki sposób, aby swą ofiarę chwytać, nie zaś gonić. Wyjątkowe pod tym względem są rekiny z rodzaju Alopias, posiadające bardzo wydłużony górny płat o długości równej długości ciała. Pełni on rolę broni ogłuszającej – kiedy drapieżnik wpływa w ławicę ryb, uderza ogonem w toń wodną jak biczem, co skutecznie dezorientuje ofiary.

Rekin

Połowy rekreacyjne rekinów.

Szczęki

U rekinów oraz płaszczek szczęki nie są połączone z czaszką. Pokryte one są jednak specjalnymi, sześciokątnymi płytkami wzmacniającymi szczęki, dzięki czemu przystosowane są one do generowania silnych ugryzień.

U małych rekinów występuje tylko 1 warstwa takich płytek, ale u dużych gatunków, np. żarłaczy białych, żarłaczy tygrysich czy tępogłowych warstw takich może być 2 a nawet 3, w zależności od wielkości ciała (w szczękach bardzo dużych żarłaczy białych może pojawić się do 5 warstw takich płytek).

Chrząstki budujące pysk mogą być gąbczaste i elastyczne, aby absorbować siłę uderzenia.

Skóra rekina

Skóra rekina.

Skóra rekina

Wokół skóry rekinów narosło sporo mitów.

Na pierwszy rzut oka skóra rekina wydaje się gładka. Gdybyśmy jej jednak dotknęli, przesuwając ręką w kierunku od ogona do głowy rekina, odkrylibyśmy, że jest rzeczywiście szorstka niczym papier ścierny.

Skóra rekina pokryta jest niewielkimi, pokrytymi żłobieniami łuskami, które wywołują taki efekt. Pomagają one rekinowi na dwa sposoby.
Pierwszy z nich to regulacja przepływu wody, umożliwiają one rekinowi poruszanie się w niej z minimalnym oporem. Drugi, kiedy rekin płynie, łuski falują, dzięki czemu na ich powierzchni nie mogą się zadomowić pasożyty.

Obecnie opracowuje się materiały, które mają właściwości skóry rekina. Mają one wiele zastosowań – np. strój pływacki, którego zewnętrzna strona imituje fakturę skóry rekina, dzięki temu można zwiększyć prędkość pływania o kilka procent.

Rekin

Śmiercionośne szczęki rekina.

Uzębienie

Zęby rekinów są umocowane w dziąsłach, ale nie są bezpośrednio połączone ze szczęką. Po utracie są stale zastępowane przez nowe. Cykl ten powtarza się przez całe życie. Zęby tworzą kilka rzędów. Zazwyczaj naraz zastępowany jest jeden ząb, ale u koleniokształtnych z rodzaju Isistius wymieniać się może cały rząd jednocześnie.

Kształt zębów uzależniony jest od diety danego rekina – amatorzy skorupiaków i mięczaków mają gęsto ułożone, spłaszczone zęby przystosowane do kruszenia. Rekiny polujące na ryby mają zęby w kształcie igieł stworzone do chwytania, natomiast te polujące na dużą zdobycz, w tym pływające ssaki, mają bardziej zróżnicowany zestaw: zęby dolne mają za zadanie chwytać ofiarę, natomiast górne mają kształt trójkąta, a ich krawędzie są wyraźnie ząbkowane, przeznaczone zatem do cięcia.

U gatunków planktonożernych zęby są małe i praktycznie nie używane.

W trakcie swego życia rekin może tracić nawet 30 000 zębów. Liczba ta zależna jest od danego gatunku.

Rekiny

Klasyfikujemy obecnie ponad 500 gatunków rekinów.

Zmysły

Wzrok

Oczy mają podobną budową do oczu innych kręgowców z tym, że dodatkowo są przystosowane do widzenia w wodzie. Zapewnia to tzw. błona odblaskowa.

U wielu gatunków rekinów źrenice rozszerzają się i zwężają, co u ryb kostnoszkieletowych nie ma miejsca. Rekiny posiadają również powieki, ale nie mrugają nimi, ponieważ za oczyszczanie gałek ocznych odpowiada otaczająca je woda.

Mimo to u kilku gatunków rozwinęła się dodatkowo migawka, czyli trzecia powieka, która chroni oczy w trakcie polowania lub kiedy rekin jest atakowany. Te, które nie posiadają owej trzeciej powieki, np. żarłacz biały, wywracają gałki oczne do tyłu w momencie ataku na zdobycz. Wiele wskazuje również na to, że rekin może „przełączać” wzrok z jednoocznego na obuoczny i odwrotnie.

Rekiny widzą w ciemnościach 10-krotnie lepiej niż człowiek.

Rekin tawrosz piaskowy (Carcharias taurus)

Rekin tawrosz piaskowy (Carcharias taurus).

Węch

Zmysł węchu u rekinów jest bardzo wyczulony. Ze względu na budowę całego układu odpowiedzialnego za węch, niektóre z tych ryb mogą wykryć 1 kroplę krwi w milionie kropel wody morskiej.

Dodatkowym atutem rekiniego węchu jest to, że zwierzę może wykryć kierunek, z którego dany zapach pochodzi. Pod tym względem są one bardzo podobne do ssaków.

Słuch

Nie wiadomo na pewno, ale podejrzewa się, że słuch u rekinów jest bardzo dobry. Niewykluczone nawet, że drapieżniki te mogą słyszeć swe ofiary z odległości wielu kilometrów.

Żarłacz tygrysi, rekin tygrysi (Galeocerdo cuvier)

Żarłacz tygrysi, rekin tygrysi (Galeocerdo cuvier).

Elektrorecepcja, czyli zmysł elektryczny

Za tego typu zmysł odpowiadają ampułki Lorenziniego. Liczba tych organów zmysłowych u jednego osobnika może wynieść nawet kilkaset tysięcy. Jak nietrudno się domyślić, umożliwiają one wykrywanie zmian w polu elektrycznym, generowanym przez wszystkie żyjące istoty na Ziemi.

Zmysł elektryczny bardzo pomaga rekinowi w namierzaniu ofiar, szczególnie potrzebny jest on u żarłaczokształtnych z rodziny młotowatych (Sphyrnidae).

Potencjalnej zdobyczy nie pomoże ukrywanie się w piasku – nie ukryje on bowiem impulsów elektrycznych generowanych przez rybę. Poza namierzaniem ofiar, ampułki Lorenziniego pełnić mogą też rolę nawigacji. Są one bowiem wrażliwe również na prądy morskie, poruszające się w polu magnetycznym Ziemi. Pole to oraz owe prądy również generują pole elektryczne.

Linia boczna

Dzięki niej zwierzę może wykrywać ruch i wibracje w wodzie. Rekin wyczuwa częstotliwości o zakresie 25-50 Hz. Linia boczna występuje u większości ryb.

Rekin

Pływanie z rekinami, czyli do odważnych świat należy…

____________________

Zwierzaki się ucieszą jeśli je polubisz



DinoAnimals.pl

Poleć artykuł

Podobne Artykuły

Tchórz zwyczajny
Sójka zwyczajna – „leśny krzykacz”
Orang Pendek czyli niski człowiek
Guziec (Phacochoerus africanus)
Perkozy (Podicipedidae).
Piżmowół – wół piżmowy
Jad węży
Wieloryb biskajski (Eubalaena glacialis)
Lotokoty – leśni szybownicy
Tur – wymarły dziki byk
Bestia z Gévaudan
Muszka owocowa (Drosophila melanogaster)
Kryl, szczętki (Euphausiacea)
Bulmastif, bullmastiff
Kot pustynny, kot arabski
Żółw olbrzymi (Aldabrachelys gigantea)
Wilczak czechosłowacki – pies w wilczej skórze
Chomik, Chomiki (Cricetinae)
Świnka morska (Cavia porcellus)
Niagara – fascynujący wodospad
Kania czarna, brunatna.

O Autorze

Redakcja DinoAnimals.pl

Wydawnictwo Dobre Ściągi - DobreSciagi.pl, DinoAnimals.pl, DinoAnimals.com, Zonka.pl

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

DinoAnimals.pl