03 07 2016


Czarna mamba (Dendroaspis polylepis)

Autor:

|

10 czerwca 2013

|

Edytowany: 29 lutego 2016

|

5 komentarzy

|

Kategoria: Afryka / Gady / Węże / Węże jadowite / Zwierzęta

Czarna mamba (Dendroaspis polylepis)


Mamba czarna (Dendroaspis polylepis) – największy jadowity wąż Afryki

Najdłuższy jadowity wąż Afryki, a zarazem jeden z najszybszych i najagresywniejszych przedstawicieli pełzających gadów. Budzi wiele emocji – ludy afrykańskie przekazują z pokolenia na pokolenie wiele przesądów wzmacniających aurę strachu i nienawiści, którą mamba czarna została otoczona.

Klasyfikacja

  • Gromada: zauropsydy
  • Rząd: łuskonośne
  • Podrząd: węże
  • Rodzina: zdradnicowate
  • Rodzaj: mamba
  • Gatunek: mamba czarna

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Nazwa

Nazwa pochodzi od czarnej barwy wnętrza pyska tego jadowitego węża. Stąd mamba czarna.

Występowanie

Z całą pewnością mamba czarna przebywa na obszarach południowo-zachodniej Afryki, trudno natomiast określić, czy występuje w Afryce Centralnej i wschodniej – istnieją przesłanki co do jej obecności w tamtych obszarach, ale nie są one potwierdzone.

Wąż dostosowany jest do wielu typów podłoża. Zamieszkuje sawanny, gęste lasy, pola uprawne, skaliste zbocza, bagna, busz, łąki. Preferuje suche środowisko, np. skupiska pustynnych krzaków. Często wykorzystuje opuszczone kopce termitów i puste pnie drzew jako schronienia. Nieocenionym sposobem na ochłodę jest wnętrze termitowego kopca, który pełni rolę naturalnej klimatyzacji, a wszystko dzięki skomplikowanej sieci otworów, kanałów i kominów umożliwiających swobodną cyrkulację powietrza.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Charakterystyka

Wygląd

Dorosły osobnik ma oliwkowe, szare, brązowawe, piaskowe lub czarne ubarwienie. Młoda mamba jest jaśniejsza, ale nie na tyle, aby móc ją pomylić z innym gatunkiem – mambą zieloną (Dendroaspis angusticeps). Brzuch przeważnie kremowy, czasem zielonakwy bądź żółtawy. Tylna część ciała często nakrapiana ciemnymi plamkami, czasem łuski są na przemian jasne i ciemne.

Wnętrze jamy ustnej jest granatowe lub atramentowoczarne. Głowa duża, wąska, lekko wydłużona. Z przodu szczęki wyrastają kły. Oczy z reguły czarne lub ciemnobrązowe z żółtą lub srebrzysto-białą źrenicą. Skóra węża ciemnieje z wiekiem.

Dymorfizm płciowy praktycznie nie występuje.

Jest to najdłuższy wąż jadowity Afryki, w rankingu światowym uplasował się na 2. miejscu, dłuższa jest tylko kobra królewska (Ophiophagus hannah).

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Polowanie i dieta

Polująca mamba pełza z podniesioną ponad podłoże głową, posuwa się naprzód bardo szybko w poszukiwaniu pożywienia. Kiedy ofiara zostaje namierzona, mamba „zamiera” na moment przed wyprowadzeniem kilku błyskawicznych ukąszeń zabijających zwierzę.

Jeśli ofiara próbuje uciec, mamba powtarza serię „jadowych ciosów”. Jej łupem padają przede wszystkim ssaki, w szczególności góralki, myszy, szczury, ryjówki, nietoperze, wiewiórki, galagi. Zjada także ptaki, w szczególności pisklęta i inne węże, np. żmiję sykliwą (Bitis arietans), kobrę przylądkową (Naja nivea). Zdarzały się skuteczne polowania na dużego ssaki kopytnego – dujkera modrego (Philantomba monticola/Cephalophus monticola).

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis) – dorosły osobnik ma oliwkowe, szare, brązowawe, piaskowe lub czarne ubarwienie.

Zmysły

Jak większość węży, mamba również używa wzroku jako organu zmysłowego wykrywającego ruch. Kiedy potencjalna ofiara wykona nagły, gwałtowny ruch, zostaje natychmiast zaatakowana przez węża. Językiem zbiera cząsteczki powietrza z otoczenia, które następnie osadzają się na narządzie przylemieszowym (narząd Jacobsona), spełniającym funkcję chemoreceptora.

Nie posiada uszu, ale doskonale potrafi wyczuwa drgania podłoża. Gdy poczuje się zagrożona, nie atakuje od razu, ale daje wyraźne sygnały, że przegotowuje się do defensywy.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Tryb życia

Łacińska nazwa sugeruje, że mamba żyje głownie na drzewach, ale jest to błędne skojarzenie. Prowadzi naziemny, dzienny tryb życia. Wyróżnia ją bardzo szybkie tempo poruszania się i sam sposób pełzania – przemieszcza się z uniesioną przednią częścią ciała, kiedy chce pokonać większe odległości. Mamba czarna uznawana jest za najszybszego węża naziemnego na świecie.

Jej domem często staje się opuszczony kopiec termitów, szczelina skalna, lub pusty pień drzewa (mamba to zwierzę mocno terytorialne). Gdy ktoś/coś wtargnie na jej terytorium, staje się bardzo agresywna, ale przeważnie jest raczej wycofana i ucieka przed innymi zwierzętami/ludźmi, nie dopuszczając do konfrontacji.

Jeżeli jednak w grę wchodzi obrona terytorium, jaj czy upolowanej zdobyczy, mamba zmienia się o 180o.

Przyparta do muru zachowuje się jak kobra – podnosi 1/3 część ciała, syczy, prezentuje kaptur znajdujący się przy szyi i otwiera paszczę, pokazując jej przerażające ciemne ubarwienie. W przypadku, gdy intruz nie ma zamiaru odpuścić, mamba nie zawaha się kilkakrotnie zaatakować.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Rozmnażanie

Czarna mamba rozmnaża się tylko raz w roku, rozpoczynając sezon lęgowy wiosną, czyli od września. W tym okresie samce walczą o samice. Dwa osobniki „stają” naprzeciw siebie, próbując uderzyć głową przeciwnika o podłoże. Walki zazwyczaj trwają kilka minut, ale zdarza się, że pojedynek przeciąga się do ponad godziny. Celem potyczek jest zdobycie prawa do kopulacji z płodnymi samicami.

Tylko w okresie godowym samce i samice wchodzą w jakiekolwiek relacje, przez resztę roku prowadzą samotniczy tryb życia, kulturalnie ignorując siebie nawzajem. Samica pozostawia na ziemi ślad zapachowy, za którym zmierza samiec.

W trakcie kopulacji samiec wprowadza do dróg rodnych samicy tzw. półprącie. Po zapłodnieniu jaja rozwijają się w ciele matki przez ok. 60 dni. W tym czasie poszukuje odpowiedniego miejsca na gniazdo. Idealnym miejscem jest z reguły opuszczony kopiec termitów.

Mamba czarna składa od 15 do 25 jaj w jednym miocie. Podczas inkubacji, czyli przez kolejne 60 dni, staje się niebywale agresywna. Młode mierzą ok. 50 cm długości i są całkowicie niezależne po wykluciu. Od początku wyposażone są w jad, ale nie mają go tyle, ile dorosły osobnik.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis) – „Pocałunek śmierci” – wizualizacja.

„Pocałunek śmierci” czyli ukąszenie czarnej mamby

Toksyczność jadu jest różna w zależności od gatunku, podgatunku i regionu występowania. Różnice te bywają znaczne, osobniki z jednej rejonu, mogą mieć zupełnie inny poziom toksyczności od węży z sąsiedniego terytorium. Pewne jest natomiast to, że jad mamby czarnej jest najszybciej działającą toksyną. Nie ma gatunku uodpornionego na jego działanie, ponieważ w jego skład wchodzą bardzo silne neurotoksyny (toksyny działające na układ nerwowy).

Jednorazowe ukąszenie mamby dostarcza do organizmu 50 – 120 mg jadu, do zabicia dorosłego człowieka wystarczy 10 – 15 mg. Rekordowa dawka z jednego ukąszenia wynosiła 400 mg.

Ukąszenie mamby czarnej często nazywane jest „pocałunkiem śmierci”, ponieważ przed powstaniem antytoksyny wskaźnik śmiertelności po ugryzieniu wynosił 100%.

Każde ukąszenie mamby jest ciężkim przypadkiem wymagającym podania dużych dawek surowicy (10 – 12 fiolek) prawie natychmiast po ukąszeniu. Jad zabija w ok. 30 minut, choć czasem walka organizmu trwa 2 – 3 godziny.

Czas od ukąszenia do śmierci jest uzależniony od wielu czynników, np. od kondycji zdrowotnej człowieka i węża, rejonu ukąszenia czy głębokości rany. Śmierć następuje wskutek uduszenia spowodowanego paraliżem mięśni oddechowych.

Zatem, mimo istnienia surowicy, prawie wszystkie przypadki ukąszenia kończą się tragicznie, ponieważ, poza jadem, mamba przejawia zawrotną szybkość i agresywność.

Warto jednak zaznaczyć, że przypadki ataków mamby na człowieka mają miejsce stosunkowo rzadko, ponieważ węże te zwykle unikają konfrontacji z nami (nie przebywają na terenach gęsto zaludnionych), co jest rzadkością wśród jadowitych afrykańskich węży.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Mamba czarna – najbardziej agresywny wąż świata

Wielu naukowców nazywa mambę czarną najbardziej agresywnym wężem świata, mającym tendencję do atakowania bez powodu. Przypadki takie zdarzają prawdopodobnie tylko w sezonie lęgowym lub w obronie terytorium.

Mamba czarna – najszybszy wąż świata

Pokonując długie dystansie, mamba czarna pełza z prędkością 11 – 19 km/h, ale może osiągnąć 16 – 20 km/h na krótszych odcinkach. Rekordzistka rozwinęła prędkość – 23 km/h.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Szczegółowe dane/wymiary

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis)

  • Długość: średnio 2 – 3 m – nierzadko zdarzają się osobniki mierzące od 3,1 do 3,75 m, rzadziej dorastają do 4,3 – 4,5 m, a rekordzistą jest mamba z Zimbabwe mierząca 4,48 m.
  • Masa: 1,6 – 3,1 kg
  • Długość życia: do 14 lat w niewoli, na wolności węże te mogą żyć znacznie dłużej.
  • Prędkość: do 23 km/h

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Czarna mamba – ciekawostki

  • Mamba czarna zawsze wraca na to samo terytorium lub legowisko.
  • Silne kwasy żołądkowe trawią ofiarę w ciągu 8 – 10 godzin.
  • Jad mamby czarnej zawiera białka, które działają na myszy jak środek przeciwbólowy o sile morfiny, ale bez występowania większości jej efektów ubocznych.
  • U człowieka pierwsze objawy działania toksyn na organizm pojawiają się ok. 5 minut po ukąszeniu.
  • Naturalnymi wrogami mamby czarnej jest mangusta i drapieżne ptaki. Niedojrzałe osobniki często padają ofiarą węża z gatunku Mehelya capensis.

Mamba czarna (Dendroaspis polylepis).

Polecamy:

____________________

Przeczytałeś i nie polubiłeś? Naprawdę nie podoba Ci się tutaj?
Jeśli nie, to napisz co możemy poprawić.
Jeśli Ci się podoba, to kliknij Lubię i poleć DinoAnimals swoim znajomym. Dziękujemy







DinoAnimals.pl

Poleć artykuł

Podobne Artykuły

Akita amerykańska
Palaeoloxodon – największy słoń w historii
Bielik białobrzuchy (Haliaeetus leucogaster)
Groenendael – pies odważny i niezależny
Emocje i uczucia zwierząt
Springer spaniel angielski
Glyptodon – chodząca forteca
Livyatan melvillei – biblijny Lewiatan?
Malinois – strażnik Białego Domu
Fororak (Phorusrhacos) – przerażający ptak
Schipperke – mały pasterz
Lwy z Tsavo – ludożercy z Tsavo
Sójka zwyczajna – „leśny krzykacz”
Fossa – największy drapieżnik Madagaskaru
Shar pei – prawdziwy indywidualista
Jack Russell terrier – charyzmatyczny pies myśliwski
Czarny terier rosyjski – pies Stalina
Małże – fabryka pereł
Najdłuższe wieloryby – Top 10
Krokodyl syjamski (Crocodylus siamensis)
LaPerm – kot z trwałą

O Autorze

Redakcja DinoAnimals.pl

Wydawnictwo Dobre Ściągi - DobreSciagi.pl, DinoAnimals.pl, DinoAnimals.com, Zonka.pl

(5) Komentarze

  1. Mamba
    13 września 2015 at 10:30

    DinoAnimals czy dorosłej mambie czarnej zagraża jakiś inny wąż jadowity ?

    • Redakcja DinoAnimals.pl
      13 września 2015 at 12:43

      Owszem – na mamby czarne polują węże z gatunku Mehelya capensis (ang. Cape file snake). Są one odporne na jad większości węży afrykańskich i żywią się wężami. Głównymi wrogami mamb są jednak drapieżne ptaki polujące na węże oraz mangusty (rzadziej). Pośród ptaków dość często na czarne mamby polują gadożery, zwłaszcza gadożer białobrzuchy (Circaetus pectoralis) oraz gadożer brunatny (Circaetus cinereus).

  2. Szara Mamba
    2 października 2015 at 12:21

    Witam. Bardzo systematycznie czytam wpisy – szczególnie dotyczące wszelkich zdradnicowatych. Powiedzmy, że ogoniaste to spora część mojego życiowego hobby :) i lubię do Waszych wpisów wracać, ponieważ są kompletne, merytoryczne i opatrzone fajnymi zdjęciami.
    I tak mi się tu małe pytanie rodzi – czy macie w planach jakieś artykuły na temat pozostałych dendroaspis, poza moją ulubioną czarną?
    A może coś przeoczyłam?

    Pozdrawiam
    Karolina

  3. Szara Mamba
    2 października 2015 at 12:25

    Witam.

    Czy jest jakaś szansa na wpisy o pozostałych mambach? Robicie to rzeczywiście bardzo wyczerpująco i merytorycznie.

    Plus za zdjęcia :)

    Pozdrawiam

    Karola

    P.S. Bardzo lubię do Was wracać.

    • Rafał
      2 października 2015 at 18:15

      Raczej nie ma szansy. Przeczytaj artykuł na stronie głównej – Koniec. Trzeba coś zrobić aby im pomóc w promocji Dinoanimals.

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.