Żaby – 340 gatunków płazów

Żaby (Ranidae)

Do żabowatych należy ponad. 460* gatunków

Żaby to jedne z najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem niedocenianych zwierząt na naszej planecie. Choć wielu osobom kojarzą się głównie z wilgotnymi łąkami, stawami i charakterystycznym kumkaniem o zmierzchu, w rzeczywistości stanowią niezwykle zróżnicowaną i zaskakującą grupę płazów. Na świecie opisano 467 (stan na rok 2026) gatunków żab, co czyni je jednymi z liczniejszych przedstawicieli płazów bezogonowych. Ich obecność obejmuje niemal wszystkie kontynenty – od tropikalnych lasów deszczowych po chłodniejsze rejony strefy umiarkowanej, z wyjątkiem Antarktydy.

To jednak dopiero początek ich niezwykłej historii. Wśród żab znajdziemy gatunki które zmieniają barwę niczym kameleon, takie które latają, a pewien afrykański gatunek potrafi ryć w ziemi niczym prosięta… Ich rozmiary wahają się od kilku milimetrów do ponad 30 centymetrów długości, co pokazuje skalę ich różnorodności i przystosowań do różnych środowisk

Żaby zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Mnogość ich gatunków jest ogromna.

Żaby odgrywają również kluczową rolę w ekosystemach – są zarówno drapieżnikami kontrolującymi liczebność owadów, jak i ważnym ogniwem łańcuchów pokarmowych. Jednocześnie ich wrażliwość na zmiany środowiska sprawia, że stanowią swoisty „biologiczny system alarmowy”, informujący o stanie przyrody.

Najliczniejsze płazy

Żaby należą do najliczniej występujących płazów na naszej planecie. Zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Zwierzęta te lubią ciepło i wilgoć, dlatego większość gatunków żyje w tropikalnych rejonach między zwrotnikami.

*Podawana w tytule liczba około 340 gatunków odnosi się do tzw. żab właściwych (rodzina Ranidae) i pochodzi z opracowań dostępnych w momencie publikacji artykułu w 2013 roku. Od tego czasu, dzięki intensywnym badaniom terenowym oraz rozwojowi metod genetycznych, liczba znanych gatunków uległa wyraźnemu zwiększeniu. Obecnie (początek 2026 roku) szacuje się, że żab właściwych jest ponad 460 gatunków, a liczba ta nadal rośnie wraz z odkrywaniem nowych form i rewizją dotychczasowej klasyfikacji.

Żaba – doprecyzowanie

Warto doprecyzować, że pojęcie „żaby” bywa używane w dwóch różnych znaczeniach. W sensie ścisłym odnosi się do żab właściwych, czyli rodziny Ranidae, natomiast w ujęciu szerszym obejmuje wszystkie płazy bezogonowe należące do rzędu Anura (płazy bezogonowe). To istotne rozróżnienie, ponieważ „żaby” w znaczeniu potocznym stanowią ogromnie zróżnicowaną grupę obejmującą tysiące gatunków o bardzo odmiennych przystosowaniach.

Od czasu publikacji artykułu w 2013 roku wiedza naukowa znacząco się poszerzyła. Liczba znanych gatunków żab właściwych (Ranidae) wzrosła z około 340 do ponad 460, głównie dzięki odkryciom nowych gatunków oraz rewizjom taksonomicznym opartym na badaniach genetycznych. Jeszcze wyraźniej widać to w szerszej skali – obecnie opisano już ponad 7500 gatunków płazów bezogonowych (Anura), a liczba ta stale rośnie.

Czym żywią się żaby?

Żaby żywią się głównie owadami, większe gatunki polują również na ryby, jaszczurki a nawet… drobne ptaki. Gdy płaz dostrzeże potencjalną ofiarę, błyskawicznie wyrzuca w jej stronę pokryty lepką substancją język, którym chwyta ją i szybko wciąga do pyska. Ze względu na nie najlepsze zmysły słuchu i węchu w czasie polowań żaby kierują się głównie wzrokiem.

Żaby prowadzą bardzo zróżnicowany tryb życia. Większość gatunków nigdy nie opuszcza wody lub jej brzegów, jednak są też takie, które wodnych kąpieli zażywają wyłącznie w czasie składania jaj. Z jaj wylęgają się przypominające małe rybki tzw. kijanki, które do dorosłych żab upodabniają się dopiero po przeobrażeniu.

Kumkanie

Chyba najbardziej charakterystyczną cechą tych płazów jest kumkanie. Dźwięk ten ma istotne znaczenie w czasie żabich godów oraz w oznaczaniu terytorium – wskazuje on odległość w jakiej znajdują się poszczególne osobniki tego samego gatunku.

Latająca żaba

Jednym z najciekawszych gatunków jest tzw. żaba latająca, która nie składa jaj w zbiornikach wodnych, lecz na liściach drzew, na których mieszka. Wbrew nazwie płaz ten nie potrafi latać, jednak dzięki błonom między palcami oraz płaskiemu kształtowi ciała jest w stanie szybować na znaczne odległości w trakcie przeskakiwania z gałęzi na gałąź lub z jednego drzewa na drugie. Gdy wybrane drzewo wygląda dostatecznie zachęcająco, żaba ta może „polecieć” nawet na odległość 15 m. Wyginając odpowiednio ciało potrafi nawet zmieniać kierunek lotu.

Przezroczysta żaba

Hyalinobatrachium pellucidum – znana jest jako glass frog lub see-through frog (ang.), czyli przezroczysta żaba. Jej skóra jest przezroczysta do tego stopnia, że widać przez nią organy wewnętrzne. Powodem tego jest brak pigmentacji. Żaba ta występuje w Ekwadorze. Jej naturalne siedliska to subtropikalne i tropikalne wilgotne góry i rzeki. Żaba ta jest wielkości paznokcia.

Żaba vs ropucha

W języku potocznym często używa się zamiennie pojęć „żaba” i „ropucha”, jednak z biologicznego punktu widzenia nie są to synonimy. „Żaby” w ścisłym znaczeniu należą najczęściej do rodziny Ranidae, natomiast ropuchy reprezentują odrębną rodzinę Bufonidae.

• Żaby zazwyczaj mają gładką, wilgotną skórę oraz długie, silnie umięśnione tylne kończyny przystosowane do skakania i pływania. Większość z nich jest ściśle związana ze środowiskiem wodnym lub bardzo wilgotnym.
• Ropuchy natomiast charakteryzują się bardziej suchą, grubszą i często brodawkowatą skórą, a ich tylne kończyny są krótsze – przez co częściej poruszają się powoli, chodząc zamiast wykonywać długie skoki. Są też zwykle lepiej przystosowane do życia na lądzie.

Jest to pewne uproszczenie – różnice te mają charakter ogólny i istnieją wyjątki, ponieważ zarówno w obrębie żab, jak i ropuch występuje duża różnorodność form i przystosowań.

Do rodziny żabowatych należy ok. 25 rodzajów płazów

Obecnie wyróżnia się około 25 rodzajów żab właściwych (Ranidae), choć ich dokładna liczba zależy od przyjętej klasyfikacji i nadal ulega zmianom wraz z postępem badań genetycznych. Są to między innymi:

• Amolops
• Babina
• Clinotarsus
• Glandirana
• Huia
• Humerana
• Hylarana
• Lithobates
• Meristogenys
• Odorrana
• Pelophylax
• Pseudorana
• Pterorana
• Rana
• Sanguirana
• Staurois

Spośród ponad 460 gatunków żab właściwych występujących na świecie, w Polsce żyją następujące gatunki:

• Żaba dalmatyńska (Rana dalmatina)
• Żaba jeziorkowa (Pelophylax lessonae)
• Żaba moczarowa (Rana arvalis)
• Żaba śmieszka (Pelophylax ridibundus)
• Żaba trawna (Rana temporaria)
• Żaba wodna (Pelophylax esculentus)

Warto jednak zaznaczyć, że żaba wodna nie jest klasycznym gatunkiem, lecz naturalną hybrydą żaby jeziorkowej i żaby śmieszki.

Żaby – ciekawostki. Czy wiesz, że…

• Największa żaba na świecie – Goliat płochliwy (żyjąca w rzekach Kamerunu żaba goliat) (Conraua goliath) osiąga 33 cm długości i wagę do 3 kg!
• Najmniejsza żaba na świecie występująca na wyspach Papua Nowa Gwinea osiąga wielkość 7,7 mm
• Istnieją żaby, które w przypadku wyschnięcia wodnego zbiornika zagrzebują się w mule i zapadają w letarg. Przedstawiciele tego gatunku śpią do momentu, gdy spadnie deszcz.
• W Afryce żyje tzw. żaba marmurkowana, zwana też prosiakiem, gdyż posiada ryjkowaty nos, którym… kopie nory.
• Istnieje gatunek żab, które nie posiadają języka. Przy pożeraniu zdobyczy pomagają sobie przednimi łapkami.
• Żaby zamieszkujące rwące potoki Gór Skalistych, z powodu nieustannego szumu płynącej z góry wody są głuche.
• Niektóre gatunki potrafią zmieniać kolory. Niczym kameleon zmieniają ubarwienie ciała, dopasowując je do otoczenia.
• Żaby włochate (ich nazwa pochodzi od długich, cienkich wyrostków na skórze) posiadają ostre pazury, którymi mogą podrapać rękę do krwi.
• Większość gatunków żab nie potrafi pić – potrzebną organizmowi wodę wchłaniają poprzez skórę podczas wodnych kąpieli.
• Tzw. żaba Darwina swoje młode przechowuje w… pysku. Robi to do chwili, gdy żabki będą w stanie samodzielnie zdobywać pokarm.
• Niektóre z gatunków żab, jak ropuchy, nie skaczą, lecz chodzą.