EuropaGeografiaGeologiaJaskiniePodróże

Jaskinie Szkocjańskie

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Miłośnicy trylogii „Władca Pierścieni” z pewnością pamiętają imponującą podziemną stolicę krasnoludów – Morię. Istnieje podejrzenie, że wielki pisarz inspirował się prawdziwymi krajobrazami, jakie można zobaczyć w Jaskiniach Szkocjańskich, uważanych za najwspanialsze i najokazalsze w Europie.

Jaskinie Szkocjańskie znajdują się w regionie Kras w południowo-zachodniej części Słowenii, ok. 77 km od jej stolicy Lublany. Zaledwie 30 km dzieli je od słynnej Jaskini Postojnej, jednak miłośnicy tego typu atrakcji twierdzą, że Jaskinie Szkocjańskie są o wiele piękniejsze i bardziej godne uwagi. Nazwa ich wzięła się od wioski Szkocjan, która leży tuż obok miejsca, w którym do jaskiń wpada rzeka stająca się od tego momentu podziemną.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Charakterystyka Jaskiń Szkocjańskich

Całkowita długość zbadanych jaskiń wynosi 6200 m. Znajdują się one na głębokości do ok. 300 m w skałach, które uformowały się w czasach paleocenu. W zasadzie jest to system kilku jaskiń i kanionów mających wspólne pochodzenie – zostały uformowane przez płynącą tędy rzekę Rekę. Tuż za początkiem pierwszej jaskini znajduje się jama zwana Okrąglicą. Później rzeka płynie przez zagłębienie – Małą Dolinę, wpływa do wnętrza ziemi i wypływa ponownie w Wielkiej Dolinie. Tam znów zagłębia się w skały.

Miejsce, gdzie rzeka znika pod ziemią, jest doskonale widoczne z brzegów Wielkiej Doliny. Ma ono postać podziemnego kanionu o ścianach wysokich na 160 m. Niespotykana jego wysokość czyni z Jaskiń Szkocjańskich jeden z najwspanialszych obiektów tego typu na świecie. Reka płynie dalej przez podziemny kanał Hankejeva. Liczy on 3,5 km długości, 10-60 m szerokości i nawet 140 m wysokości. W kilku miejscach tworzą się w nim rozległe pieczary. Największą z nich jest Sala Martela mająca kubaturę aż 2,2 mln m3. Jest to największa odkryta grota w Europie i jedna z największych na świecie.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Na końcu jaskiń znajduje się podziemny zbiornik zwany Jeziorem Martwym. W jego dnie znajduje się bardzo wąskim otwór, przez który rzeka opuszcza jaskinię i kontynuuje swój podziemny bieg. Jako że odpływ wody jest bardzo ograniczony, w pewnych sytuacjach może się nawet zdarzyć, że po silnym deszczu woda zostaje zatrzymana w kanionie, a jej poziom zwiększa się nawet o 100 m.

Na całej długości jaskiń można obserwować ogromną – jak na tak stosunkowo krótki odcinek – ilość zjawisk krasowych. Znajdują się tu liczne stalaktyty i stalagmity, dziesiątki płytkich, zalanych wodą otworów oraz naturalne mosty i wąwozy. Jaskinie Szkocjańskie uważane są przez specjalistów za najbardziej znaczący i niezwykły podziemny fenomen co najmniej w skali kraju. Wraz z podziemną rzeką Reka tworzą one najdłuższy zespół zjawisk krasowych w Europie.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Przyroda

Jaskinie oraz ich otoczenie są siedliskiem wielu gatunków roślin i zwierząt, z których niektóre są bardzo rzadkie i objęte ochroną. Żyją tutaj obok siebie gatunki typowe dla środowiska alpejskiego i śródziemnomorskiego, tworząc ekosystem unikalny w skali świata. Jaskinie Szkocjańskie są oczywiście siedliskiem wielu gatunków nietoperzy.

Reka

Przez jaskinie przepływa podziemna Rzeka o nazwie Reka (co oznacza po prostu rzekę), która je uformowała. Wpływa ona do jaskini przez wąwóz niedaleko wioski Szkocjan. Wpływa do jaskini w Wielkiej Dolinie. Płynie dalej podziemnym kanionem, aż dociera do Jeziora Martwego i tam znika pod ziemią. Jej wody wydostają się na powierzchnię dopiero 34 km dalej, w rejonie miasta Monfalcone, na terenie Włoch, jednak już jako część rzeki Timavo.

Ponieważ cała rzeka ma długość 54 km, oznacza to, że w większej części płynie ona pod ziemią, co również zasługuje na miano ewenementu przyrodniczego. Dlatego właśnie obszar Jaskiń Szkocjańskich został wymieniony również w konwencji ramsarskiej dotyczącej ochrony wyjątkowo cennych obszarów wodnych. Dokładny przebieg Reki na odcinki między jaskiniami a Timavo pozostaje do dziś nieznany.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Jaskinie Szkocjańskie i ludzie

Ludzie interesowali się miejscem, w którym Reka znikała w ścianie skalnej, od najdawniejszych czasów. Uczeni odkryli ślady pobytu człowieka sprzed 10 tys. lat. W jednej z grot, Muszej Jamie, znaleziono z kolei ślady z czasów rozkwitu starożytnej Grecji. Znaleziono dowody na to, że trzy tysiące lat temu miejsce to było obiektem kultu religijnego i przyciągało pielgrzymów z różnych stron.

Pierwsze wzmianki o Jaskiniach Szkocjańskich pochodzą z II w. p.n.e. z zapisków Posejdoniosa z Rodos, który zamieścił je na wykonanej przez siebie mapie. Zostały też opisane na mapach uczonych z czasów nowożytnych.

W 1689 r. Johann Weikhard von Valsavor opisał na przykładzie tych jaskiń zjawiska krasowe i zasugerował, że są one wynikiem działalności wody rozpuszczającej wapień. Jako dowód swojej teorii posłużył się rzeką Reką, która jego zdaniem utworzyła cały system. Uczony ten zauważył, że Reka znika pod ziemią i przewidział, że może ona wypływać w innym miejscu.

W 1782 r. francuski malarz Louis-Francois Cassas został wyznaczony przez władze swojego kraju do uwiecznienia wyjątkowych krajobrazów Europy. Namalował on również te jaskinie, opisując je jako jeden z największych cudów natury, jakie oglądał. Jego obraz ukazuje dokładnie ten sam widok, jaki mogą oglądać współcześni turyści, który wchodzą na krawędź Wielkiej Doliny.

W późniejszych latach konieczność zaopatrzenia niedalekiego Triestu w wodę pitną sprawiła, że zaczęto badać bieg podziemnych rzek, w tym również Reki. Tym sposobem, niemal 2 tysiące lat po opisaniu przez Posejdoniosa, zbadano wreszcie Jaskinie Szkocjańskie. Systematyczne eksploracje rozpoczęto w 1884 r. Kilka lat później odkryto podziemny zbiornik wodny znany dzisiaj jako Jezioro Martwe.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Ochrona

W 1986 r. Jaskinie Szkocjańskie zostały uznane za obiekt światowego Dziedzictwa UNESCO. Uzasadniono to ich wyjątkowością i niespotykanym nagromadzeniem wytworów krasowych nie tylko o ogromnej wartości naukowej, ale też o wyjątkowych walorach estetycznych. Znajduje się tam jeden z największych podziemnych kanionów na świecie. Poza tym cały ten obszar ma specjalne znaczenie kulturowe – to od niego powstała nazwa zjawisk, w wyniku których powstają jaskinie.

Kiedy dokonał się rozpad Jugosławii i Słowenia w 1991 r. uzyskała niepodległość, natychmiast ogłosiła program ochrony Jaskiń Szkocjańskich. W 1996 r. założono Park Regionalny Jaskiń Szkocjańskich o powierzchni 4,15 km2, obejmujący również rzekę Gorge oraz okoliczne doły krasowe. Poziom ochrony jest podobny jak istniejących w Polsce parków krajobrazowych.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Turystyka

Jaskinie Szkocjańskie stały się celem wycieczek już w XIX w. Radny Matej Tominc nakazał wtedy budowę schodów prowadzących do wejścia do jaskini. 1 stycznia 1819 r. założono księgę gości – datę tę uważa się za początek nowoczesnych wycieczek do jaskiń.

Jaskinie Szkocjańskie są udostępnione do zwiedzania dla turystów, jednak aby chronić istniejący w nich unikalny ekosystem oraz twory krasowe, otwartych jest jedynie część korytarzy, o długości ok. 3 km.

Obecnie odwiedza je ok. 100 tys. turystów rocznie. Zwiedzanie jest możliwe po trzech trasach. Na jednej z nich, czerwonej, biegnącej przez 2300 m pod ziemią, wymagany jest przewodnik – można wynająć pracownika parku mówiącego po słoweńsku, angielsku, włosku i niemiecku. Drugi szlak biegnie pod ziemią jedynie przez 250 m, ale przewodnik nie jest wymagany. Trzeci szlak, zielony, w ogóle nie obejmuje jaskiń, za to oferuje niezapomniane widoki z krawędzi jam, w tym Wielkiej i Małej Doliny.

Bilety sprzedawane są na poszczególne trasy, ale można kupić też bilet kombinowany na dwie trasy. W jaskiniach obowiązuje całkowity zakaz robienia zdjęć. Należy zaopatrzyć się w obuwie z odpowiednią podeszwą, która uniemożliwia poślizg, jako że w jaskiniach panuje wilgotność na poziomie 90%.

Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Szczegółowe dane

Jaskinie Szkocjańskie

  • Całkowita długość: 6200 m
  • Wysokość ścian: do 146 m

Jaskinie Szkocjańskie – ciekawostki

  • Na terenie Parku Regionalnego Jaskiń Szkocjańskich znajduje się góra Sneżnik o wysokości 1796 m – jest to najwyższy pozaalpejski szczyt Słowenii.
  • Mapa wykonana przez Posejdoniosa, na której zaznaczył on Jaskinie Szkocjańskie, jest najstarszą znaną mapą tej części świata.
  • W przypadku silnych opadów deszczu zwiedzanie Jaskiń Szkocjańskich może okazać się niemożliwe – wąskie ujście rzeki sprawia, że woda nie może się wydostać, wypełnia jaskinię i zalewa szlaki turystyczne.
Jaskinie Szkocjańskie (Škocjanske jame)

Polecamy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Back to top button