01 07 2017


Megalania – gigantyczny jaszczur z Australii

Autor:

|

15 stycznia 2015

|

Edytowany: 13 lutego 2015

|

7 komentarzy

|

Kategoria: Australia / Gady / Jaszczurki / Zwierzęta

Megalania – gigantyczny jaszczur z Australii

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca)

Największą znana jaszczurka lądowa w historii Ziemi

Trudno wyobrazić sobie, że na Ziemi istniały jaszczurki większe od współczesnych smoków z Komodo. Potężne gady, będące bliskimi krewnymi dzisiejszych waranowatych, panowały na australijskiej ziemi w czasach, kiedy człowiek musiał mieć się na baczności nie mniej niż zwierzyna łowna. Dowiedzmy się, jak żyła (i czy nadal żyje) megalania – wędrujący stwór plejstoceńskiej fauny.

Klasyfikacja

  • Gromada: zauropsydy
  • Podgromada: diapsydy
  • Rząd: łuskonośne
  • Rodzina: waranowate
  • Rodzaj: Varanus
  • Gatunek: megalania
Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca)

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Datowanie i występowanie

Ten potężny jaszczur był częścią plejstoceńskiej megafauny Australii południowej. Żył ok. 2,5 mln lat temu, wyginął natomiast 40 000-30 000 lat temu. Niewykluczone zatem, że pierwsi osadnicy Australii – Aborygeni – widzieli megalanię na własne oczy (przybyli na kontynent australijski z Azji ok. 50 tys. lat temu). Co gorsza dla nich, być może niektórzy z nich skończyli jako lunch w żołądku megalanii.

Otwarte pozostaje pytanie, czy pierwsi mieszkańcy kontynentu australijskiego przyczynili się do wymarcia megalanii, czy też to zmiana klimatu i wymarcie większych torbaczy miało główny wpływ.

Charakterystyka

Ciało jaszczura było niezwykle duże i silne, jednak najmocniejsza była czaszka, która mogła wytrzymać ogromny nacisk. Na podstawie obserwacji współczesnych waranowatych można również wywnioskować, że megalanię pokrywały bardzo twarde łuski przypominające kolczugę. Posiadała również zęby o ząbkowanych brzegach, silne kończyny i niewielki grzebień między oczami.

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca) i pierwsi mieszkańcy Australii.

Zmysły – węch

Najważniejszym zmysłem jaszczura był węch. Nie chodzi jednak o zmysł powonienia, lecz o pobieranie cząsteczek z powietrza za pomocą języka. Podobne zachowania obserwuje się u węży i wielu jaszczurek, w tym waranowatych. Język megalanii, podobnie do dzisiejszych krewnych, był rozwidlony na końcu, co umożliwiało precyzyjne namierzenie źródła zapachu. Gad potrafiłby zatem wyczuć chore, ranne lub martwe zwierzę.

Zmysły – wzrok

Jeżeli megalania polowała, a nie żywiła się jedynie padliną, musiała operować stosunkowo dobrym zmysłem wzroku, głównie w ciągu dnia. Niewykluczone zatem, że śledziła swoje ofiary, które w tamtym czasie były równie okazałe jak ona.

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca)

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Sposób polowania

Ofiara zabijana była prawdopodobnie przez mocne uderzenie ogonem lub poprzez wstrzyknięcie jadu wydzielanego z gruczołów ulokowanych w żuchwie. Taktyka łowiecka megalanii mogła zatem bardzo przypominać współczesne warany, takie jak smoki z Komodo.

Taktyka łowiecka

Ponieważ megalania prawdopodobnie rozwijała dosyć duże prędkości na krótkich dystansach, nie mogła sobie pozwolić na polowanie poprzez pościg. Byłoby to tym bardziej utrudnione, że jej potencjalną zdobyczą były m. in. ogromne kangury (np. Procoptodon), poruszające się bardzo szybko po równinach plejstoceńskiej Australii. Megalania musiała więc bardzo zbliżyć się do potencjalnej ofiary, nie dając jej szans na ucieczkę. Prawdopodobnie gad czaił się w zaroślach porastających szlaki i brzegi wodopojów, na których pojawiały się duże torbacze.

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca)

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Główny drapieżnik – apex predator?

Na terenach wyspy rządziło kilka potężnych drapieżników, a megalania była jednym z nich. Poza opisywanym gadem tamtejsze duże ssaki i nieloty truchlały na widok lwa workowatego i Quinkany – jednego z przedstawicieli wymarłych krokodyli.

Rozmiary i prędkość

Ponieważ do tej pory nie odnaleziono kompletnego szkieletu megalanii, trudno oszacować jej maksymalne wymiary. Specjaliści oceniają, że największe osobniki mogły osiągać 7 m długości i ciężar 600-620 kg. Nie ma jednak jednomyślności w tej kwestii; współczesne badania nie rozwiały wątpliwości – raczej je pogłębiły.

Ralph Molnar, który uważa, że długość ciała ma związek z szerokością kręgów wywnioskował, że gdyby megalania miała długi i cienki ogon jak waran kolorowy (Varanus varius), mogłaby mierzyć 7,9 m długości. Prawdopodobnie jednak pod tym względem podobna była do smoków z Komodo. W związku z tym przyjęto, że maksymalna długość megalanii wynosiła 7 m. Biorąc zatem pod uwagę maksymalną długość, Molnar oszacował maksymalny ciężar na 1940 kg (średnia waga mogła wynosić 320 kg).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Jednak mniejsza?

W 2002 r. Stephen Wroe ocenił, że megalania mogła mierzyć maksymalnie 4,5 m długości przy wadze 331 kg. Średnią długość gada oszacował na 3,5 m, a wagę na 97-158 kg. Skrytykował wcześniejsze szacunki, które sugerowały, że ten duży jaszczur mógł mierzyć 6 m długości i ważyć ponad tonę. Naukowiec stwierdził, że wymiary te zostały obliczone wadliwymi metodami, co doprowadziło do przesadzonych wyników.

Szybkość

Badania z 2009 r., oparte na szacunkach Wroe’a i analizie 18 blisko spokrewnionych z megalanią jaszczurek wykazały, że gad mógł osiągać prędkość 2,6-3 m/s. Oznacza to, że był on równie szybki jak współczesny krokodyl australijski (Crocodylus johnsoni) – długość do 3 m i waga do 100 kg.

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca) – szkielet.

Megalania jako kryptyda

Choć megalania wymarła wiele tysięcy lat temu, do dzisiaj na terenie Australii obserwuje się bardzo duże jaszczurki oraz bydło rozszarpane przez niezidentyfikowanego drapieżnika (podobne doniesienia pochodzą z Nowej Gwinei). Sceptycy przedstawiają wiele argumentów świadczących o tym, że megalania nie mogła przetrwać do czasów współczesnych, m. in. z powodu bardziej suchego klimatu oraz braku dużych ssaków, na które mogłaby polować.

Wielu krytyków twierdzi również, że ludzie, którzy rzekomo widzieli wielkiego jaszczura, źle go sklasyfikowali; mogli na swej drodze spotkać na przykład dużego krokodyla, który z daleka przypominał jaszczurkę, albo opisać jakiś martwy przedmiot jako megalanię.

Najczęściej używanym przez sceptyków argumentem jest fakt, że tak duże stworzenie nie byłoby w stanie się ukryć, zwłaszcza na suchych łąkach czy pustyniach, których w Australii nie brakuje. Poza tym wiele obszarów równinnych nie nadaje się do zamieszkania przez ludzi, dlatego zapuszczając się na nie można spotkać nieznane laikom gatunki zwierząt. Łatwo zatem o nadinterpretacje i konfabulacje.

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca) „atakuje” Aborygena.

Brak dowodów na istnienie

Niektórzy uważają jednak, że megalania mogłaby przetrwać do dzisiaj choćby ze względu na ewentualną umiejętność rozmnażania poprzez partenogenezę, zwaną potocznie dzieworództwem (tworzenie się zarodka z niezapłodnionej komórki jajowej). Aby nie wyczerpać pożywienia w postaci dużych roślinożerców, drapieżnik wielkości megalanii nie tworzyłby dużych populacji. Do przetrwania gatunku wystarczyłoby więc zaledwie kilka samic. Ponadto wiele dużych jaszczurek (np. waran wielki (Varanus giganteus)) wykazuje nieśmiałość względem ludzi i w konfrontacji z Homo sapiens szybko wycofuje się.

Póki jednak nikt nie zrobił wyraźnego zdjęcia, ani nie nagrał filmu przedstawiającego megalanię jedzącą kangura czerwonego, uznaje się ją za zwierzę wymarłe.

Nie zmienia to jednak faktu, że w Australii istnieje możliwość występowania niezwykle dużych waranów – wspomniany waran wielki (Varanus giganteus) osiąga do 2,5 m długości i wagę przekraczającą nawet 20kg; średnio jednak to jedynie ok. 15 kg, zatem daleko mu do rozmiarów megalanii.

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca) – porównanie wielkości.

Szczegółowe dane

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca)

  • Długość ciała: 3,5-7,9 m
  • Waga: 97-620 kg, być może nawet do 1940 kg (zależnie od szacunków)
  • Maksymalna prędkość: 2,6-3 m/s
  • Datowanie: 2,5 mln – 40 tys. lat temu (plejstocen)
  • Występowanie: Australia południowa
Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca) – wizualizacja pojedynku.

Megalania – ciekawostki

  • Słowo Megalania, ukute w wieku XIX przez sir Richarda Owena, pochodzi z greki i oznacza tyle co „starożytny wielki wędrowiec/włóczęga”.
  • Na początku sir Owen nadał stworzeniu nazwę Megalania prisca. Współcześnie jednak specjaliści wolą klasyfikować megalanię jako rodzaj. Nazwę Megalania uważa się natomiast za młodszy synonim. mamy więc Megalania prisca lub Varanus priscus w zależności od przyjętej klasyfikacji.
  • Megalania jest największą znaną jaszczurką lądową żyjącą na Ziemi.
  • Wraz z innymi waranowatymi, takimi jak wspomniany już smok z Komodo czy waran kolorowy, megalania klasyfikowana jest do nieoficjalnego kladu Toxicofera, w którym umieszczono wszystkie klady gadów posiadających gruczoły jadowe w jamie ustnej lub żuchwie. Niewykluczone, że megalania była jadowita, a jeśli tak było, zostałaby uznana za największego jadowitego kręgowca wszech czasów.
Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca).

Megalania (Varanus priscus / Megalania prisca) – szkielet.

Polecamy

____________________

Pomóż tworzyć DinoAnimals - wpłać 1 PLN




DinoAnimals.pl

Poleć artykuł

Podobne Artykuły

Paka – „królewski szczur”
Mastodont
Bielik amerykański
Kot Himalayan, Colourpoint
Border collie – najmądrzejszy pies świata
Sowy (Strigiformes)
Baribal – niedźwiedź czarny.
Pudel duży
Kruk zwyczajny (Corvus corax)
Wielka Rafa Koralowa
Muszka owocowa (Drosophila melanogaster)
Aborygeński Tęczowy Wąż
Szpic miniaturowy czyli pomeranian
Cudowronki czyli rajskie ptaki
Mamut – prehistoryczny słoń
Chihuahua – najmniejsza rasa psa
Wieloryb waleń japoński (Eubalaena japonica)
Kot peterbald –  petersburski sfinks
Kot błotny – bohater egipskich malowideł
Narządy elektryczne zwierząt
Interesujące gatunki pająków występujące w Polsce

O Autorze

Redakcja DinoAnimals.pl

Wydawnictwo Dobre Ściągi - DobreSciagi.pl, DinoAnimals.pl, DinoAnimals.com, Zonka.pl

(7) Komentarze

  1. Achyt
    12 lutego 2016 at 21:27

    Patrząc na budowę ciała quinkany a zawłaszcza kończyn musiał być to zapewne lądowy krokodyl, czy zatem mogło dochodzić do starć z megalanią ?

    • Redakcja DinoAnimals.pl
      12 lutego 2016 at 23:32

      Istnieje takie prawdopodobieństwo. Okresy ich występowania zazębiały się bowiem. Quinkana zakończył bieg swojej egzystencji około 40 tys. lat temu. Megalania podobnie.

  2. Maksym
    12 marca 2016 at 21:42

    Czy istnieje artykuł o quinkanie?

  3. Achyt
    21 listopada 2016 at 17:25

    Dziwne.. gad o tak dużej czaszce miałby osiągać rozmiary współczesnego warana z komodo…? chyba jednak szacunki tego Wroe są błędne, przecież wystarczy popatrzeć na rozmiary czaszki i zębów megalanii i warana z komodo, dzieli je przepaść…

  4. Łukasz
    20 grudnia 2016 at 17:04

    A jednak megalania, waran z. Komodo i kolorowy i inne warany oraz obie helodermy mają jad, co oznacza że w artykule ,,waran z Komodo” jest błąd, bo ma jednak jad. Na wielu wizualizacjach jest pokazane że m. je moe🍇

    • Redakcja DinoAnimals.pl
      20 grudnia 2016 at 18:11

      Kwestia czy waran z Komodo posiada jad, czy też nie jest tematem sporu pomiędzy różnymi grupami badaczy i nie została ostatecznie rozstrzygnięta. Badacze z Uniwersytetu z Melbourne twierdzą, że waran ten posiada jad, niemniej inne grupy naukowców prezentują nieco odmienny pogląd.

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

DinoAnimals.pl